ELEŞTİRİ: The Four Fridas, Royal Artillery Barracks ✭✭✭

Dört Frida. Fotoğraf: Alastair Muir The Four Fridas (Dört Frida)

Royal Artillery Barracks, Woolwich

02/07/15

3 Yıldız

Kraliyet Topçu Birliği'nin eski karargahının o muazzam Gürcü mimarisi tarzındaki cephesi boyunca uzanan tören alanı, açık hava gösterileri için harika ve doğal bir mekan niteliğinde. Greenwich ve Docklands Festival'ini, The Four Fridas gibi yapımları buraya taşıdıkları için tebrik etmek gerek. Burası büyük ölçekli şovlar için biçilmiş kaftan. Topçu Birliği taşındığından beri mekanın esnek ve toplum odaklı bir yaklaşımla kullanılıyor olması, özellikle bu bölgenin yakın zamanda Bando Onbaşı Lee Rigby'nin trajik bir şekilde katledilmesiyle anıldığı düşünülürse, daha da sevindirici. Londra'da düzenlenen 2012 Olimpiyat ve Paralimpik Oyunları'nın o etkileyici açılış törenlerinin anıları hala tazeyken, The Four Fridas gösterisini bu büyük şölenlerin (kısmen) başarılı bir devamı olarak görmek en doğrusu olacaktır. Paralimpik Oyunları'nın açılış sahnesini de yöneten Bradley Hemmings, broşürde Frida Kahlo'nun başlangıçta o etkinlik için düşündüğü engelli temsil figürlerinden biri olduğunu belirtiyor; şimdi ise onun hayatına, yaratıcılık ile engellilik ve zulmün üstesinden gelme arasındaki ilişki üzerine bir meditasyon olarak geri dönüyor.

Frida Kahlo son yıllarda o kadar çok ilgi gördü ki, artık bir tanıtıma ihtiyacı olmadığını söylemek yanlış olmaz. Hayatı, her açıdan fiziksel ve kişisel zorlukların üstesinden gelip bunları anında tanınan bir sanatsal ifadeye dönüştürmesinin olağanüstü bir öyküsü. Bu hikaye onu haklı olarak feministlerin ve engelli bireylerin yaratıcılığını savunanların kahramanı haline getirdi. Ancak, sanatçının eserlerini durmadan hayatı üzerinden yorumlama dürtüsü, dikkate alınması gereken bazı anlama kısıtlamalarını da beraberinde getiriyor. Kahlo aynı zamanda Meksika yerli kültürünün tanınması ve yeniden canlandırılması tarihine, Sürrealizm tarihine ve eşi Diego Rivera'nın öncülük ettiği işçi haklarını destekleyen görsel sanatlar hareketine de ait bir figür. Onun önemini tam olarak kavramak için, kendi yazılarının da teşvik ettiği o kutsal izolasyon hissini kırmak ve onu bir ikon haline gelmeden önce sosyal bir varlık olarak görmek gerekiyor. Tüm estetik başarılarına ve vizyoner anlarına rağmen, bu şov daha çok Frida'nın o eski, basmakalıp imajını pekiştirme eğiliminde.

Seyirci koltuklarının karşılıklı yerleştirildiği, üç yapı veya sahneden oluşan bir düzenleme ile karşılaşıyoruz. Bir uçta Maya piramitlerini (ziggurat) anımsatan basamaklı bir platform bulunuyor: Bu platform, animasyon gösterimleri için bir ekran veya bir tırmanma yüzeyi sağlamak amacıyla dikey olarak yükseltilebiliyor. Bir yanda dev bir balon gibi dalgalanan kocaman beyaz bir elbise var. Alanın diğer ucunda ise Kahlo'nun hem engellerine hem de nihayetinde ölümüne yol açan o meşhur otobüs kazasını simgeleyen, hurdaya dönmüş bir metal yığını duruyor. Merkezin tam ortasında ise üzerinde bir çıkrığa sarılı halat bulunan yirmi metre yüksekliğinde bir direk yer alıyor. Bu direk, gecenin en heyecan verici son bölümünde, Voladoras'ların (uçan kadınlar) uçuşu sırasında asıl hünerini gösteriyor.

Gösteri; Hava, Toprak, Ateş ve Su elementlerinin adını taşıyan dört bölüme ayrılmış. Beyaz elbise odaklı, havai fişekler ve danslarla süslenmiş ilk bölümde uçuş teması ve Kahlo'nun yaratıcılık yoluyla fiziksel sınırlarından kaçma arzusunu simgeleyen kelebek motifi işleniyor. Güçlü görsel efektlerin eşlik ettiği ikinci bölümde, Frida kazayı yaşıyor ve engellerine ağıt yakıyor. Bir noktada, dini bir törendeki boyalı bir heykel gibi, tek bacaklı ve beyazlar içinde açık bir araçta taşınıyor; bu, ekibin Frida'nın otoportrelerinin ötesine geçerek hayatına görsel bir karşılık bulmakta başarılı olduğu birkaç andan sadece biri. Açık ara en tatmin edici olan üçüncü bölümde ise sanatçının yazılarından alınan metinler, ekrandaki görsel animasyonlarla birleşerek onun resim sürecini canlandırıyor. Animasyonlar eserlerinden motifler alıp onları bir araya getiriyor ve geri dağıtıyor. Bu, gecenin Kahlo'nun sanatsal sürecine dair bir içgörü sunduğu tek an: katmanların soyulması, biyolojik özleri açığa çıkmış heykelsi figürler, keskin kenarlar, görünürde uyumsuz renk kombinasyonları ve doğanın ahlak dışı ham gücü. Final bölümünde Frida'nın toplumsal görüşleri dile getiriliyor ve kelebek motifi çeşitlilik ilkesinin bir kutlaması olarak yeniden canlanıyor. Sahne ve gece, Frida'nın insanlık ve doğa arasındaki uyum arayışını temsil eden Voladoras'ların (kadınların maypole uçuşu) gösterisiyle doruğa ulaşıyor. Finali havai fişekler taçlandırıyor...

Bu gösterinin teknik açıdan kusursuz olduğu, dans, şarkı, ses projeksiyonu, animasyon, akrobasi ve evet, uçan insanlar konusunda hünerlerini sergileyen güçlü bir yaratıcı ekibi bir araya getirdiği su götürmez. Shechter Junior'ın yoksulların mücadelesini simgeleyen etkileyici çağdaş dansı ve Frida'yı hayatının farklı dönemlerinde canlandıran aktörlerin güçlü hitabetleri vardı. Ancak bana göre içerik ve biçimin tam ve samimi anlamda kaynaştığı sadece iki nokta vardı. Biri bahsettiğim, animasyonun Kahlo'nun estetik sürecindeki karmaşık unsurları bize gösterdiği andı. Diğeri ise beklemeye fazlasıyla değen, Meksika yerli kadınlarının —Voladoras— o direğin tepesindeki platformdan kendilerini boşluğa bırakmalarıydı. Halatlar çözülürken hipnotik bir şekilde dönerek aşağı inmeleri büyüleyiciydi. Bu sırada kaptanları direğin tepesinden hüzünlü bir flüt çalıyor, kadınlardan biri ise dönerken küçük bir davul çalıyordu. Başlangıçta kadınların girmesinin yasak olduğu bir bereket ritüeli olan bu gelenek, Meksika'nın bazı bölgelerinde artık kadınların da 'uçmasına' ve insanla doğa arasındaki dengeyi hissetmesine izin veriyor. Bu sade ama sarsıcı sahne, Kahlo'nun yere bağımlılıktan kurtulma, doğa ile insan arasındaki uyumu yeniden kurma ve kadınların güçlendirilmesi yönündeki arzularını gerçekten bir araya getirdi. Böylece final, hem bir şölen hem de bir sembol olarak aynı anda karşılık buldu.

Özetle, ortada büyük bir yetenek ve kaynak kullanımı vardı; bazıları diğerlerinden daha odaklanmış pek çok fikir havada uçuşuyordu. Zaman zaman Frida hayranlarının pek yanaşmadığı daha incelikli bir Frida okumasıyla karşılaştık. Ancak Diego Rivera ile olan ilişkisi ve ona olan sanatsal borcu gibi bazı konulara hiç değinilmemişti. İzleyici sayısının daha fazla olmaması üzücü, ancak gösterinin bölgeyle olan bağı zayıftı. Yönetmen, Londra'nın merkezindeki herhangi bir parkta veya meydanda kapalı gişe oynayacak bir şovun, Woolwich'in yerel tarihine daha güçlü bir çapayla bağlanmadan bu muhitte büyük bir destek bulmakta zorlanacağını fark etmeliydi.