ĐÁNH GIÁ: Giấc mộng đêm hè tại New Orleans, sân khấu Above The Arts ✭✭✭

E J Martins (Helena), Ruari Cannon (Demetrius) và Lawrence O'Connor (Quince). Ảnh: Annabelle Narey. Giấc Mộng Đêm Hè tại New Orleans

Tại Nhà hát Above The Arts

12/08/15

3 Sao

Kiệt tác thời kỳ đầu của Shakespeare luôn là một thử thách lớn đối với bất kỳ đạo diễn nào muốn làm mới tác phẩm này. Vào thời điểm này trong năm, bạn có thể dễ dàng bắt gặp những buổi biểu diễn ngoài trời tại các khu vườn hay công viên của các biệt thự vùng nông thôn, nơi bối cảnh thiên nhiên đóng vai trò chủ chốt tạo nên sự kỳ ảo; và truyền thống biểu diễn đó dĩ nhiên vẫn có chỗ đứng riêng. Tuy nhiên, sau vở diễn 'chiếc hộp trắng' lừng danh của Peter Brook cho RSC vào năm 1970, bất kỳ đạo diễn chuyên nghiệp nào cũng cảm thấy có trách nhiệm phải tìm ra một ý tưởng mới, rũ bỏ chủ nghĩa tự nhiên để hướng tới sự tượng trưng hoặc ít nhất là một phong cách bối cảnh khác biệt.

Trong bản dựng mới này tại Above the Arts, đạo diễn Linnie Reedman và công ty Ruby in the Dust Productions đã chuyển bối cảnh câu chuyện đến những câu lạc bộ nóng bỏng và vùng đầm lầy của New Orleans, tận dụng tối đa truyền thống nhạc Jazz và Blues phong phú của thành phố này, đặc biệt là các ca khúc của Dr. John. Thành phố Athens được biến đổi thành Athens, bang Georgia, từ đó đưa thêm yếu tố chính trị sắc tộc vào kịch bản. Chúng ta được dẫn dắt vào thế giới của voodoo thay vì 'phép thuật' đơn thuần, với các diễn viên kiêm luôn vai trò ca sĩ và nhạc công. Nhìn chung, sự kết hợp này mang lại hiệu quả rất tốt, mặc dù địa điểm biểu diễn khó có thể gọi là lý tưởng cho một vở diễn đòi hỏi sự giao thoa của quá nhiều thể loại từ âm nhạc, sân khấu đến vũ đạo trong một không gian hạn chế như vậy.

Silvana Maimone (Titania), Matt Jopling (Flute), Sarah Ratheram (Starveling). Ảnh: Annabelle Narey

Sân khấu được thiết kế theo dạng xuyên thấu (traverse): một đầu là chiếc giường có rèm che đóng vai trò là nơi nghỉ ngơi của Titania, ở giữa là một cái cây với những chiếc gối rải rác tượng trưng cho khu rừng, và đầu kia là chiếc đàn piano - tâm điểm của nhiều tiết mục âm nhạc. Gần như toàn bộ dàn diễn viên đều tham gia hát múa và đa số các nhân vật 'thợ thủ công' (mechanicals) cũng đảm nhận luôn vai trò nhạc công. Vở kịch mở đầu bằng bản 'Marie Laveau' đầy không khí trong lúc Titania (Silvana Maimone) thực hiện một lời nguyền voodoo, và rồi câu chuyện chính thức bắt đầu với cuộc xung đột sắc tộc khi Egeus (Matthew Woodyatt) cố gắng ngăn cản cuộc hôn nhân của Hermia với Lysander (Jonathan Ajayi).

Những chủ đề này chiếm vị trí chủ đạo trong suốt hai tiếng rưỡi tiếp theo. Phép thuật của thế giới voodoo vừa quyến rũ vừa đe dọa, không hề lành tính chút nào; âm nhạc đã lột tả được sự say mê nồng cháy, sự cám dỗ và mầm mống xung đột của một đêm tại thành phố 'Big Easy'. Trong khi đó, thành phố Athens trở thành tâm điểm của sự bất bình đẳng xã hội và sắc tộc, nơi mà các đầm lầy và khu rừng vừa là nơi trú ẩn, vừa là nguồn cơn của giải pháp. Tóm lại, đây là một sự thay đổi bối cảnh đầy tính toán và được áp dụng nhất quán xuyên suốt tác phẩm. Nó không bị 'đuối' ở giai đoạn sau, điều thường gây khó chịu trong các vở Shakespeare được làm mới nhưng lại quay về lối diễn tự nhiên như thể ý tưởng mới ban đầu chỉ là một chiêu trò. Tôi cũng rất ấn tượng với cách đạo diễn sử dụng các thợ thủ công để đóng vai các nàng tiên trong cơn mộng mị của Bottom và Titania, mặc dù hầu hết các cảnh nhảy múa khác của tiên tộc đã bị kịch tác gia Henriette Rietveld cắt bỏ. Điều này chắc chắn tạo ra một tông màu tối hơn cho tổng thể vở diễn, từ trong rừng sâu cho đến khi quay lại Athens. Dàn diễn viên thường xuyên hát lại bản 'Wrap Your Troubles in Dreams' của Louis Armstrong, nhưng dường như những rắc rối ấy chưa bao giờ thực sự tan biến.

Tuy nhiên, vẫn có những vấn đề trong khâu thực hiện, dù ý tưởng không hề tồi. Bản thân địa điểm biểu diễn phù hợp với những vở diễn thân mật quy mô nhỏ hơn là một đoàn kịch lớn đang biểu diễn hết mình. Vị trí gần Quảng trường Leicester vốn dĩ đã ồn ào ngay cả khi đóng cửa sổ, và có cảm giác sự hạn chế về không gian vật lý đã làm giảm đi tác động của các màn trình diễn. Để vở kịch này thực sự thăng hoa, nó không cần cả một khu rừng để hít thở, nhưng nó cần một không gian studio lớn hơn, đặc biệt là khi dàn dựng theo kiểu traverse hay sân khấu tròn. Ở điều kiện hiện tại, các cặp đôi đang cãi vã hay các thợ thủ công đang tập kịch cần thêm không gian để xoay sở; việc các nhân vật phải tất tả chạy ra chạy vào qua các cánh cửa gần đó đôi khi gợi lên không khí của một vở kịch hài hước (farce) hơn là những nghi lễ tiên tộc hay phù thủy voodoo.

Jonathan Ajayi trong vai Lysander. Ảnh: Annabelle Narey

Nghiêm trọng hơn, có một vài thời điểm kỹ thuật đọc thoại thơ (verse) chưa đạt yêu cầu. Tôi hoàn toàn chấp nhận rằng trong một bản chuyển thể kiểu này, khả năng ca hát và nhảy múa quan trọng không kém kỹ thuật xử lý lời thoại, nhưng chúng không thể thay thế hoàn toàn cho nhau. Trong nửa đầu vở kịch, một số lời thoại dài trở nên khó nghe hoặc bị lướt qua quá nhanh, dẫn đến những chi tiết quan trọng về cốt truyện và tâm lý nhân vật bị mờ nhạt. Hiệu quả truyền âm ở nửa sau đã tốt hơn nhiều, nhưng ở giai đoạn đó, trọng tâm đã chuyển sang hành động và giải quyết nút thắt, nên có ít đoạn thơ mẫu mực để thể hiện hơn. Ngôn ngữ thơ ca trong kịch Shakespeare vốn dĩ vô cùng phong phú với những hình ảnh ẩn dụ và miêu tả cảnh vật - ví như một đàn cá lấp lánh liên tục bơi vào vịnh. Vì vậy, đây quả thực là một cơ hội bị bỏ lỡ đáng tiếc.

Sid Phoenix trong vai Puck. Ảnh: Annabelle Narey Nói một cách rộng lượm, các cặp tình nhân kết hợp khá ăn ý, đầy nhiệt huyết và có nét tính cách phân biệt rõ rệt. Ngoại trừ Lysander của Ajayi được đóng vai một nhạc sĩ da đen, ba người còn lại là những quý tộc đồn điền. Các nhân vật nữ đặc biệt lôi cuốn khi họ bắt đầu tranh cãi gay gắt. Trong số các màn trình diễn cá nhân, có hai vai diễn thực sự nổi bật với sự hóa thân trọn vẹn và đặc sắc. Matthew Woodyatt là một ca sĩ, diễn viên và tay kèn trumpet xuất sắc, hội tụ mọi kỹ năng cần thiết để vào vai thợ dệt Bottom - một gã hợm hĩnh, khao khát làm diễn viên với khiếu hài hước thiên bẩm. Những cảnh của anh với Titania của Maimone kém thuyết phục hơn một chút, nhưng điều đó chủ yếu do cả cô và David Monteith (vai Oberon) thể hiện sự uy quyền và vương giả qua giọng hát tốt hơn là qua nét diễn. Màn kịch-trong-kịch có phần kéo dài quá mức cần thiết, nhưng đó là tình trạng chung của hầu hết các bản dựng vở Giấc Mộng Đêm Hè.

Trong khi các thợ thủ công khác đều tận dụng tốt khoảnh khắc của mình và chơi nhạc cụ khá điêu luyện, thì nhân vật hội tụ rõ nhất tinh thần và tham vọng của vở diễn này chính là Puck, do Sid Phoenix thủ vai. Với tạo hình gợi nhớ đến nhân vật Joker của Heath Ledger cùng chiếc mũ phớt và áo vest gile, anh mang đến vẻ huyền bí, sự uyển chuyển trong vũ đạo và khiếu hài hước thông minh, cùng với đó là giọng baritone đẹp và khả năng xử lý văn bản tự nhiên, thể hiện qua chất giọng miền Nam Hoa Kỳ thuyết phục nhất vở diễn. Anh chắc chắn là một tài năng đáng kỳ vọng trong tương lai.

Dù buổi biểu diễn này chưa vượt qua được tất cả những rào cản mà Shakespeare cũng như lịch sử dàn dựng đồ sộ của vở kịch đặt ra, nhưng không thể phủ nhận tham vọng và sự táo bạo của nó. Đoàn kịch hoàn toàn xứng đáng có thêm cơ hội để phô diễn ý tưởng này một lần nữa, và hy vọng rằng điều đó sẽ sớm diễn ra tại một địa điểm lớn hơn, phù hợp hơn.

A Midsummer Night's Dream In New Orleans diễn ra tại Above The Arts cho đến hết ngày 29 tháng 8 năm 2015