RECENSIE: As A Man Grows Stronger, Jack Studio ✭✭✭

Tim Hochstrasser recenseert Howard Colyers nieuwe toneelstuk As a man Grows Stronger, vertolkt door David Bromley in het Brockley Jack Studio Theatre.

David Bromley in As A Man Grows Stronger Foto: Tim Stubbs Hughes As a Man Grows Stronger

Jack Studio Theatre

3 Sterren

21 februari 2019

Howard Colyers nieuwe toneelstuk, geschreven voor één stem en met een speelduur van iets meer dan een uur, is indrukwekkend gedetailleerd en wordt voortreffelijk vertolkt door David Bromley in een productie die hem vakkundig in de juiste historische sfeer plaatst. Tegelijkertijd roept de voorstelling, zonder deze volledig te beantwoorden, lastige vragen op over hoe je het leven en werk van een kunstenaar of schrijver weergeeft zonder één van beide aspecten tekort te doen.

Dit stuk wil ons laten kennismaken met het leven en de carrière van Italo Svevo, die een groot deel van zijn leven in Triëst doorbracht. Zijn leven overspande de negentiende en twintigste eeuw en was verre van eenvoudig. Als Joodse man met een Duitse opleiding werd hij sterk beïnvloed door Italiaanse culturele en politieke loyaliteiten, terwijl hij nooit een vaste plek vond onder de Oostenrijkse of Italiaanse regeringen waaronder hij leefde. Het was hem niet duidelijk waar hij thuishoorde, en hij werd nergens volledig geaccepteerd — al helemaal niet door het fascistische regime van Mussolini dat zijn laatste jaren overschaduwde. In veel opzichten zijn Svevo's existentiële dilemma's zeer herkenbaar in onze tijd, en het stuk is op zijn sterkst wanneer het deze parallellen blootlegt zonder ze te nadrukkelijk op te dringen.

David Bromley in Howard Collyers As A Man Grows Stronger. Foto: Tim Stubbs Hughes

Er zit veel subtiele humor in de tekst, vaak ten koste van het personage zelf: zijn besluiteloosheid en angsten, zijn onvermogen om te stoppen met roken (wat een rode draad in het stuk wordt) en zijn vastberadenheid om zijn identiteit niet te laten verdrinken onder de druk van huiselijke of politieke gebeurtenissen. Er is ook een rijk gevoel voor het absurde aanwezig, waarvan je vermoedt dat het in zijn eigen schrijven als een scherp satirisch randje naar voren kwam. Het is immers tamelijk bizar dat hij tien jaar van zijn leven in Charlton (Londen) doorbracht om toezicht te houden op de productie van een speciale, zware verf voor Britse slagschepen — een formule die angstvallig werd bewaakt door het familiebedrijf van zijn vrouw, en zijn schoonmoeder in het bijzonder.

Er zijn parallellen met het leven van Kafka, vooral in de manier waarop hij zijn relatieve machteloosheid tegenover de wereld lijkt om te zetten in een literaire persona. Dit alles biedt David Bromley rijk materiaal om een gedenkwaardig patroon van nerveuze en angstige tegenstrijdigheden te weven door de gebeurtenissen van Svevo's leven. Er is ook een intrigerend besef van hoe de grens tussen feit en fictie bewust wordt vervaagd in zijn geest, als een manier om te ontsnappen aan dagelijkse vernederingen en tegenslagen. Zelfs zijn naam is immers een literaire uitvinding, bedacht om te ontsnappen aan de hokjesgeest van de turbulente politiek van die tijd. We weten nooit helemaal zeker in hoeverre we de verteller kunnen vertrouwen.

De zaken worden gecompliceerder door een lang middengedeelte over Svevo's vriendschap met James Joyce, die in Triëst zijn leraar Engels was en later een trouwe literaire bewonderaar werd. Veel hiervan is erg vermakelijk en Bromley zet een uitstekende karikatuur van Joyce neer, niet alleen qua accent maar ook in al zijn onverbeterlijke onpraktischheid en dwingende verbale ambities.

David Bromley in As A Man Grows Stronger. Foto: Tim Stubbs Hughes Colyer heeft een knappe prestatie geleverd door de enorme hoeveelheid informatie over Svevo's leven en zijn ontmoeting met James Joyce te verwerken tot een geloofwaardige vertelling. Maar juist door de focus op de persoonlijke perikelen horen we te weinig over het eigenlijke schrijfwerk van Svevo. We horen een beetje over het laatste toneelstuk waaraan hij werkt en de scherpe satire op Mussolini's misplaatste verheerlijking van een vals concept van 'jeugd', maar helemaal niets over de Bekentenissen van Zeno, het werk dat de bewondering van Joyce wekte, of over zijn andere grote titels. Feitelijk leren we meer over Joyce als schrijver dan over Svevo. Terwijl Svevo als auteur — hij werd de 'Italiaanse Proust' genoemd — onze voornaamste aandacht verdient, is het jammer dat dit aspect wat onderbelicht blijft. Wellicht moet er een keuze worden gemaakt: het dramatiseren van het leven (dat zeker interessant is) óf het werk, maar niet beide tegelijk. In dit geval, omdat we te maken hebben met een auteur en niet met een man van actie, zou het werk uiteindelijk zwaarder moeten wegen. Dat gezegd hebbende: de randvoorwaarden van de productie zijn eerste klas. De beperkte ruimte in de Brockley Jack heeft geleid tot creatieve vindingrijkheid op meerdere niveaus. Ontwerper Karl Swinyard roept de sfeer van een volgepakt schrijverskabinet met veel oog voor detail op, terwijl er genoeg bewegingsruimte overblijft waarin regisseur Kate Bannister een vloeiende dynamiek creëert. Statische tableaus worden vermeden, waardoor er altijd iets te zien is. Het geluids- en lichtplan zijn vakkundig uitgevoerd: je voelt de dag verstrijken terwijl Svevo wacht op de krantenbezorger of de zwaardere voetstappen van de autoriteiten. De straatgeluiden en herinneringen (waaronder een gedenkwaardige schipbreuk) zijn nauwkeurig en met een treffende geloofwaardigheid weergegeven — wat vaak lastig is in een kleine zaal.

Hoewel het stuk de relevantie van de hoofdpersoon niet over de hele linie weet te bewijzen, is de collectieve weergave van een ongemakkelijk leven in de marge delicaat en gedenkwaardig neergezet — een compliment voor alle betrokkenen.

JACK STUDIO THEATRE WEBSITE