RECENSIE: Follies, National Theatre ✭✭✭✭✭

De cast van Follies

National Theatre,

8 september 2017

5 Sterren

Boek Tickets voor Follies

'Folly' is een fascinerend concept: het heeft de westerse geest altijd beziggehouden, van de filosofische overpeinzingen van Erasmus van Rotterdam via de kunstzinnige landschapsbouwwerken op landgoederen als Stowe en Stourhead, Ermenonville en Versailles, tot de variété-amusementen van het Parijs aan het eind van de 19e eeuw. Het mondt uiteindelijk uit in het gebied waar dit epische muzikale divertissement op gebaseerd is: de peperdure en spectaculaire Broadway-revues van Florenz Ziegfeld uit het begin van de 20e eeuw.

Josephine Barstow (Heidi), Gemma Page (Sandra), Janie Dee (Phyllis), Geraldine Fitzgerald (Solange), Tracie Bennett (Carlotta) in Follies

Vreemd genoeg lijkt er veel tijd te zijn verspild aan de vraag of deze voorstelling, met muziek en liedteksten van Stephen Sondheim en een script van James Goldman, wel 'echt' een musical is of eerder een soort fabelachtige hybride mislukking: de oorspronkelijke producent Harold Prince noemde het een 'langlopende flop'. Hoewel deze praktische vragen terecht zijn, leiden ze af van de eigenlijke discussie die het werk oproept rond de fictieve impresario Dimitri Weismann. In tegenstelling tot de grote 'Ziggi', die in de jaren dertig stierf, mag hìj doorleven tot in de vroege jaren zeventig – net lang genoeg om de verrotte ruïne van zijn voormalige speeltuin nog één keer te zien voordat deze tegen de vlakte gaat om plaats te maken voor iets moderners. Onder het instortende dak verzamelt hij de voormalige sterren van zijn gezelschap voor een afscheidsfeest; een ietwat macaber gebaar dat wellicht niet direct typerend is voor glamoureus theatervolk. Maar dat doet er niet toe. Niemand hier staat te springen om de realiteit te laten binnendringen en ons plezier in dit bizarre brouwsel te bederven.

Imelda Staunton als Sally en Jannie Dee als Phyllis in Follies

Er is een magnifieke cast samengesteld voor de vele benodigde rollen. Janie Dee is oogverblindend overtuigend als de showgirl Phyllis, die is opgeklommen tot de hoogste sociale kringen en nooit is vergeten dat elk moment van haar leven een optreden is – en móet zijn. In de magnifieke choreografie van Bill Deamer, die het podium animeert met altijd treffende en verrassende vormen, komt haar grote '11 o'clock number', 'The Story of Lucy and Jessie', heel dicht bij het stelen van de show. Haar triomf staat in schril contrast met het alledaagse lot van de arme Sally, die door Imelda Staunton een goedaardig maar koortsachtig leven krijgt ingeblazen. Zij is de magie van het theater op een veel prozaïscher manier kwijtgeraakt. Staunton zingt het bekendste nummer van de show, 'Losing My Mind', met een complex scala aan emoties, waarbij haar stem omslaat in rauwe woede, terwijl het voortreffelijke orkest van Nigel Lilley in de weelderige orkestraties van Jonathan Tunick (enigszins gereduceerd door Josh Clayton) met dweperige passie zingt, smachtend naar het voorgoed verloren verleden.

Philip Quast als Ben Stone in Follies

Het idee van parallelle levens, spiegelbeelden, contrasten en omkeringen loopt als een rode draad door de grote groep personages. Zo vallen de dames terug op een opeenvolging van mannen: Phyllis heeft een succesvolle politicus als echtgenoot, Ben, die door Philip Quast even aantrekkelijk en fascinerend als opzettelijk bot wordt neergezet, evenals zoveel minnaars als ze nodig acht. Sally is toegewijd aan haar man Buddy, een rol die door Peter Forbes onschuldig wordt ingevuld, maar ze wordt gedreven naar veel gevaarlijker terrein, niet in de laatste plaats in de persoon van de echtgenoot van haar voormalige collega Phyllis. Dat lijkt misschien een onverstandige zet: het is inderdaad pure dwaasheid.

Di Botcher als Hattie Walker in Follies

De andere personages vergaat het niet veel beter. Di Botchers zakelijke en duidelijk veel succesvollere Hattie zingt over het ontembare optimisme van het eenzame en verarmde koormeisje in 'Broadway Baby', terwijl Tracie Bennetts filmster Carlotta Campion ons trakteert op een met drank overgoten opsomming van haar vele worstelingen in 'I'm Still Here'. Elk nummer, en er zijn er meer dan twintig, is vrijwel een op zichzelf staand moment waarin een personage, met of zonder steun van een duetpartner of ensemble, een typerend aspect van hun leven uitwerkt, in het heden of het verleden. Maar het zijn niet alleen twee tijdperken die elkaar hier gezelschap houden; de tijdzones brengen hun eigen mensen voort. Zo vult het toneel zich met de paraderende en prachtig geklede 'geesten' van de eerdere zelven van de personages. Dit is een lastig concept om geloofwaardig neer te zetten, en aangezien ze moeten zingen, dansen en zelfs interacteren met de 'levenden', wordt de show de kant op getrokken van een verkenning van het 'ik', sterfelijkheid, herinnering, illusie en nog veel meer. Bij gebrek aan een centraal middelpunt heeft Goldman een zware kluif om het spel gaande te houden, maar hij blijft terrein winnen, zelfs als hij er niet altijd in slaagt de voorgaande scènes gehoorzaam mee te krijgen in zijn spoor.

Zizi Strallen als de jonge Phyllis, Alex Young als de jonge Sally, Fred Haid als de jonge Buddy en Adam Rhys-Charles als de jonge Ben in Follies

Het koor is echter verre van alomtegenwoordig. Soms zijn ze er, soms niet. En het is mij niet helemaal duidelijk waarom. Dat maakt niet echt uit, maar het blijft een van de grote raadsels van dit stuk: wie zijn deze personages nou echt en wat doen ze in vredesnaam in dat gebouw? Je moet die vragen eigenlijk zelf beantwoorden, of ze uit je hoofd zetten. Beide reacties werken prima. Maar je moet als publiek wel betrokken zijn bij de show; je kunt er niet simpelweg gaan zitten en het over je heen laten komen als een douche van gin en lavendelwater. Incidenteel, zoals wanneer de grote Josephine Barstow – een briljante castingkeuze als Heidi Schiller – de faux-Romberg wals 'One More Kiss' zingt in een duet met haar alter ego, de prachtig zingende Alison Langer, vallen alle lijntjes van het plot samen en hebben we voor een paar seconden het gevoel dat we volledig 'begrijpen' waar de show over gaat. Dan, zoals altijd, gaat het moment voorbij en wordt de betovering verbroken, maar we behouden de diepe sensatie dat we, hoe vluchtig ook, daadwerkelijk iets belangrijks hebben begrepen. En dat zou wel eens de sleutel kunnen zijn tot het begrijpen van dit meesterwerk.

Emily Langham als de jonge Carlotta in Follies

Hoewel deze voorstelling, zoals zoveel van Sondheims meesterwerken, herhaaldelijk te zien is geweest op podia hier en in de VS, en hoewel de afzonderlijke onderdelen het publiek hebben verrukt, heeft het als geheel degenen getergd die probeerden er een 'degelijke' musical van te maken. Nu, in de grootse enscenering van Dominic Cooke in het Olivier Theatre, krijgt het werk de kans om ons aan te zetten tot diepere en meer zoekende vragen; het mag een toneelstuk zijn 'in de vorm van een pastiche op de Broadway-musical'. En zo neemt het ons mee op een opmerkelijke reis. Met de gigantische decors en weelderige kostuums van Vicki Mortimer bruist het podium van visioenen van vergane glorie, onderbroken door subtiele hints naar de moderne wereld die op het punt staat binnen te stormen en alles te verzwelgen: tv-camera's, microfoons, klemborden. (Ja, het draaitoneel draait waarschijnlijk net een paar keer te vaak, maar dat kan nog worden bijgeschaafd.)

Tracie Bennett als Carlotta Campion in Follies

We horen alles prachtig helder dankzij het geluid van Paul Groothius en zien het door de wonderlijke mix van licht en schaduw van Paule Constable. Het is een verfijnde aangelegenheid die vakkundig is uitgevoerd. Terwijl we voortrazen naar een onzekere toekomst, de kaders afbrekend die dit land ooit grote welvaart brachten, zouden we ons moeten afvragen: wanneer wij straks terugkijken op onze carrières, kunnen we dat dan doen met evenveel aplomb en panache als deze helden van de Follies? Of zullen we andere liederen te zingen hebben?

Bekijk de productiefoto's van Follies in het National Theatre.

TICKETS VOOR FOLLIES