RECENSIE: Horniman's Choice bij het Finborough Theatre ✭✭✭✭

Horniman's Choice

Finborough Theatre

28/09/15

4 Sterren

Koop Tickets Het Finborough is een piepkleine zaal, maar de impact is enorm wanneer de tekst klopt en de acteurs in hun element zijn. Dat is zeker het geval bij Horniman’s Choice, de nieuwste titel in een indrukwekkend seizoen gewijd aan de honderdste verjaardag van de Grote Oorlog. Ik durf zelfs te beweren dat geen enkel theater in Londen het afgelopen jaar zo'n consistent en boeiend programma rond dit brede thema heeft neergezet. Ik wou dat ik vaker langs had kunnen gaan.

De naamgever van de titel is niet de Londense theehandelaar die zijn naam gaf aan het eigenzinnige museum in Zuidoost-Londen (die trouwens een grondige hekel had aan theater). Het gaat hier om zijn dochter Annie Horniman, bijgenaamd 'Hornibags', die haar energie en geërfde fortuin stak in het oprichten en sponsoren van theaters in Engeland en Ierland. Als een van de invloedrijke vrouwen die als muze dienden voor W.B. Yeats, is ze waarschijnlijk het bekendst als financier van het Abbey Theatre in Dublin. Maar haar steun aan het Gaiety Theatre in Manchester, vlak voor en tijdens de Eerste Wereldoorlog, was destijds misschien wel even invloedrijk. Ze bood niet alleen een podium, maar een echt thuis aan lokale toneelschrijvers die niet wilden schrijven over 'gravinnen, hertoginnen en een gefantaseerde high society, maar over hun vrienden en vijanden – over het echte leven.' Geen Downton Abbey voor haar, maar de stukken van Harold Brighouse, Stanley Houghton en Allan Monkhouse – beter bekend als de 'Manchester School'.

Het programma bestaat uit vier stukken van ongeveer gelijke lengte. Hoewel er wat stroeve en melodramatische momenten in zitten, is geen enkel stuk oninteressant, en twee ervan zijn werkelijk indrukwekkend. Het is een zeldzaam genoegen om het traditionele Lancashire-accent de hele avond zo goed volgehouden te horen worden. Dat hetzelfde decor voor bijna alle stukken wordt gebruikt, deert niet; het gaat immers om de interacties en de karakterontwikkeling. De arbeiders- en middenklasse-interieurs waar de stukken zich afspelen, hebben bovendien geen overdaad aan decorwissel nodig. Regisseur Anna Marsland houdt de vaart er goed in en behandelt het materiaal met respect, waardoor de verhalen zich natuurlijk kunnen ontvouwen zonder door te slaan in Dickensiaanse karikaturen. Hetzelfde geldt voor het beheerste en trefzekere acteerwerk van de gehele cast.

Harold Brighouse kennen we vooral van de klassieker Hobson’s Choice (1916), dat tot op de dag van vandaag nog steeds wordt opgevoerd. Hij is hier vertegenwoordigd met twee stukken, The Price of Coal en Lonesome Like. Beide tonen zijn vakmanschap in het vertalen van de harde realiteit van het arbeidersbestaan naar personages die de moed en humor hebben om terug te vechten tegen het lot.

De eerste is de meest voorspelbare van de twee. Het speelt zich af in 1909 en is opgebouwd rond een dubbele cliffhanger. Accepteert Mary Bradshaw (Hannah Edwards) het aanzoek van haar neef en mijnwerker Jack Tyldesley (Lewis Maiella)? En keert hij überhaupt wel terug, gezien de onheilspellende voorgevoelens van zijn moeder Ellen (Ursula Mohan)? Binnen dit wat gekunstelde kader vinden echter prachtige discussies plaats over de menselijke tol van de mijnbouw, vooral voor de vrouwen die machteloos thuis moeten wachten en de eindjes aan elkaar moeten knopen, zelfs wanneer er een ongeluk gebeurt. Er is een mooi evenwicht tussen de fysieke tol voor de mannen en het psychologische trauma van de vrouwen, zonder dat het ontaardt in een politiek traktaat tegen de mijnbouw zelf. Als publiek krijgen we de ruimte om zelf de balans op te maken.

Het tweede stuk, waarmee de avond wordt afgesloten, is echter een prachtig en zelfs gedurfd werk. Ook dit speelt zich vlak voor de oorlog af en richt zich op de laatste levensjaren van Sarah Ormerod (opnieuw gespeeld door Mohan), die haar handen niet meer kan gebruiken en niet langer in de fabriek kan werken. Zonder sociaal vangnet blijft er weinig anders over dan de vernedering van het armenhuis. Welke rechtvaardigheid is er voor wie altijd hard heeft gewerkt en nu hulp nodig heeft?

In minder vakkundige handen had dit een sentimenteel verhaal kunnen worden, maar door de sterke tekst en het acteerwerk is het resultaat veel krachtiger. Opnieuw worden we aan het denken gezet over wat er moet gebeuren met ouderen en gehandicapten die hun leven lang loyaal zijn geweest. Mohans gelaagde vertolking is vol waardigheid en emotionele zeggingskracht. Sarah's verdriet over het achterlaten van haar huis en haar laatste bezittingen wordt gecombineerd met droge humor over haar lot en vrijgevigheid naar anderen, terwijl ze zelf nauwelijks iets heeft. Het vormt een scherp contrast met de bekrompenheid van de lokale kapelaan (Graham O’Mara). Haar jonge buurvrouw (opnieuw Hannah Edwards) fungeert als ons geweten. Wanneer er aan het eind een melodramatische wending volgt, accepteren we die direct omdat het verdiend is door wat eraan voorafging, en omdat het een sociaal gedurfde vorm aanneemt die de toenmalige aannames uitdaagt.

Het zwakste stuk is Houghtons The Old Testament and the New, wellicht omdat de argumenten en opvattingen nu te ver van ons afstaan en de schrijfstijl de ongeloofwaardigheid niet kan verbloemen. Het draait om een vroom kerkganger die zijn dochter niet kan vergeven dat ze met een getrouwde man naar Londen is gevlucht. Hoewel zijn vrouw milder is en ook zijn beoogde schoonzoon hem heeft bedrogen, blijft hij gevangen in traditionele beelden van zonde en verdoemenis. Ondanks het krachtige spel van James Holmes als de onverzettelijke patriarch en de ingehouden hysterie van Jemma Churchill als zijn vrouw, overtuigt het geheel niet helemaal. Het meest intrigerende stuk was echter Monkhouses drama Night Watches, het enige werk dat expliciet over de Grote Oorlog gaat. We zagen onlangs al ander werk van hem in het Orange Tree Theatre, en op basis hiervan smaakt dat naar meer. Het decor is hier een ziekenzaal van het Rode Kruis waar een hospik (James Holmes) nachtdienst heeft. Eén zaal is rustig, maar twee patiënten die apart liggen worden onrustig; de een voelt zich bedreigd door de schijnbare doofstomheid van de ander (veroorzaakt door een shellshock). Het spel wordt prachtig opgelost met een tragikomische flair die bijna vooruitloopt op Beckett in zijn bondige en soepele stijl. Holmes en de twee soldaten (opnieuw Maiella en O’Mara) benutten dit prachtige materiaal optimaal.

Al met al een herwaardering die absoluut de moeite waard is. Je wordt beloond met fantastisch samenspel en herontdekte teksten die je na afloop nog eens rustig kunt nalezen in het programmaboekje.

Horniman's Choice is tot en met 13 oktober 2015 te zien in het Finborough Theatre