RECENSIE: Judy!, Arts Theatre ✭✭✭

Judy!

Arts Theatre

27 mei 2017

3 sterren

Boek tickets

Als er ooit een voorbeeld was van een voorstelling die volledig getransformeerd wordt door de keuze van de locatie, dan is het deze wel. Deze originele biografie van Judy Garland, een passieproject van de oprichter en directeur van het theater, Ray Rackham, begon als een kleinschalig fringe-stuk in het oude London Theatre Workshop met 60 plaatsen boven de Eel Brook pub aan de New King's Road. Daar was het meeslepend en verrassend, met een kruisbestuiving van drie verschillende verhaallijnen, elk gespeeld door een andere actrice als hoofdrolspeelster, waarbij acteur-muzikanten zichzelf en elkaar begeleidden in een decor vol showbizz-parafernalia en snuisterijen. Aangemoedigd door het succes verhuisde de krachtig herwerkte productie vervolgens naar de grote zaal met 240 plaatsen van de Southwark Playhouse, waar het in een thrust-opstelling werd gespeeld. Ook daar voelde het publiek zich betrokken en emotioneel verbonden met het lot van de titelheldin. De productie trok veel aandacht en kreeg lovende kritieken. Niets leek haar in de weg te staan.

En nu, hoewel dat bij de Southwark Playhouse zelden gebeurt – zelfs niet bij zeer succesvolle producties – maakt de show de overstap naar West End, in het Arts Theatre met 350 stoelen. Rackham produceert ook, samen met Michelle Hutchings en in samenwerking met Julie Clare, die tevens

General Manager is. De voorstelling is verder aangescherpt dankzij dramaturg Carolyn Scott Jeffs en voorzien van een nieuw decorontwerp door Tom Paris. Dit ontwerp behoudt echter veel van de oorspronkelijke intentie: een generieke studioruimte creëren waarin de verschillende tijdsperioden en locaties uit het script snel en flexibel opgeroepen kunnen worden. Bijna de voltallige originele cast is behouden gebleven tijdens deze lange reis, en zij hernemen hier de vertolkingen die hen zoveel lof opleverden aan Newington Causeway. De show zou nog steeds op volle toeren moeten draaien: de optredens, en vooral de muzikale nummers, moedigen het publiek aan om dat ook te willen. Helen Sheals, Belinda Wollaston en Lucy Penrose (en op de dag dat ik er was, understudy Millie Hobday, die op het laatste moment werd opgeroepen vanuit haar rol als kostuumontwerper wegens de afwezigheid van mevrouw Wollaston) brengen prachtig geobserveerde en verfijnde vertolkingen van hits uit het Garland-repertoire. Maar het lijkt erop dat er iets tussen de oude magie is gekomen. Ik heb de show nu twee keer gezien en ik denk dat ik weet wat het is.

Het is de prosceniumboog. Het effect op de beleving door de fysieke herpositionering van de spelers ten opzichte van het publiek is ingrijpend en allesbepalend. Vanuit het oogpunt van de toeschouwer zitten we nu in een verduisterde ruimte, gescheiden van de verlichte actie. We 'observeren' nu koeltjes de gebeurtenissen aan de andere kant van de lijst, zonder ons bijna zo betrokken te voelen als toen we nog in dezelfde kamer in Chelsea zaten of de cast omringden in Southwark. Waarom? Er zijn wellicht drie hoofdredenen: de speelstijl, de aard van de regie en de structuur van het script.

Veel van het acteerwerk blijft vergelijkbaar met dat in de vorige theaters. Het 'knalt' niet naar ons toe, in tegenstelling tot de grote musicalnummers, die nog steeds worden gebracht met Garlands kenmerkende energie, haar aangeboren vakmanschap en haar intense bewijsdrang richting het publiek. In plaats daarvan lijken we gesprekken af te luisteren in plaats van erin te worden meegezogen. Men zou kunnen argumenteren dat dit niet uitmaakt – dat een productie kan bestaan waarin het script het ene doet en de liedjes het andere – maar de praktijk wijst anders uit. De dialogen zijn nu veel tammer in hun effect dan voorheen. Dat is een feit. Grappen landen minder goed omdat ze gedeeld lijken te worden tussen de acteurs op het podium en niet met de zaal, en we slagen er niet in om om de personages te 'geven' op de direct emotionele manier die de muziek nog wel oproept. Met andere woorden: we verliezen de connectie met de kernreden waarom Judy Garland er vandaag de dag nog steeds toe doet. Directe emotionele overtuigingskracht was haar raison d'être. Dat is waarom dit stuk is geschreven, waarom het geproduceerd is en waarom we naar het theater zijn gekomen.

Dan is er de aard van de regie. Ook dit keer is de regie in handen van Rackham zelf, en het is een factor die het bereik van de productie mogelijk beperkt. Om de barrière van een prosceniumboog te doorbreken, moet je acteurs enorm helpen door staging, bewegingen, licht en alle andere theatrale middelen uiterst nauwkeurig te selecteren en uit te voeren. Wanneer de blik van de toeschouwer zo op één perspectief is gericht, waarbij alle actie van voren wordt gezien, wordt elk element van de voorstelling anders begrepen dan in een rondom-opstelling. Rackham voelt ongetwijfeld dat hij alles heeft gedaan om die aanpassing te maken, maar ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat het resultaat anders had kunnen zijn als een frisse blik – iemand met meer ervaring in het presenteren van musicals in de West End-context – was ingeschakeld voor een totale herinterpretatie van de show voor deze volstrekt andere omstandigheden.

Tot slot het script. De essentie van het verhaal is dat het niet lineair is. Dat is fascinerend wanneer het publiek zich in dezelfde ruimte bevindt of eromheen staat. Hier echter, terwijl we de gebeurtenissen van een afstandje bestuderen, valt de enorme stilistische kloof op tussen het script en de muzikale nummers die het hart vormen. Die liedjes, de beroemde hits die de legende creëerden, zijn bijna zonder uitzondering lineaire mini-vertellingen uit de 'gouden eeuw' van de Amerikaanse musical comedy. In de versnipperde wereld van het script voelen ze wat vreemd aan, en ze lijken het publiek in een totaal andere richting te trekken dan het script zelf. Er zijn momenten van mash-ups of montages, maar over het algemeen werken de tekst en de muziek op esthetisch vlak langs elkaar heen, wat pijnlijk duidelijk wordt door de afstandelijke positie die de toeschouwer hier moet innemen.

Door de combinatie van speelstijl, regie en script wordt het publiek onvrijwillig gedwongen dit stuk te 'beoordelen', zelfs wanneer alle instincten zich willen overgeven aan de liefde en menselijkheid van het centrale personage. Men kan het verhaal intellectueel waarderen, maar het is lastig om je hart er echt voor open te stellen. Bezoekers die de voorstelling voor het eerst zien, melden vergelijkbare ervaringen: ons hoofd wordt aangesproken, niet zozeer ons gevoel. Toegegeven, sommige mensen worden nog steeds tot tranen geroerd door de liedjes, maar ik heb niemand dit horen zeggen over het 'personage' of wat haar overkomt, laat staan over haar eigen handelen. Als dat de bewuste bedoeling van de makers is, dan is dat opmerkelijk, gezien de extreem emotionele zangstijl waar Judy Garland om bekendstond en die hier zo levendig wordt gereconstrueerd.

De prosceniumboog herinnert ons eraan dat dit bovenal een toneelstuk is. Er zijn lange scènes met dialoog zonder muziek, en als er gezongen wordt, gebeurt dat uitsluitend door de drie hoofdrolspeelsters. Althans, dat is niet helemaal waar: af en toe wordt de rest van de cast gevraagd voor harmonieën. De cast verzorgt ook de muziek, met een reeks instrumenten die permanent op het podium staan. In eerdere reeksen leek dit niet uit te maken, maar hier ziet het er soms wat vreemd uit, vooral wanneer ze niet nodig zijn en soms heel lang bij hun instrumenten moeten blijven staan of zitten. Het is niet helemaal duidelijk waarom dat gebeurt. De arrangementen van Simon Holt klinken overigens nog steeds prachtig, dus dat zou ons niet uit de concentratie moeten halen.

Toch blijft de 'taal' van de productie mysterieus, bijna hermetisch: waarom zijn er bijvoorbeeld drie verschillende Judy's en waarom bevinden ze zich soms in dezelfde ruimte en zingen ze - af en toe - zelfs samen? Voorheen behoefde dat geen uitleg, maar nu hebben we op de een of andere manier behoefte aan duiding. En waarom speelt één acteur – Harry Anton – zowel de jonge als de oude Sid Luft als bijna twee totaal verschillende personages, terwijl Amanda Bailey en Joe Shefer als Garlands ouders, Ethel en Frank Gumm, vastzitten in één tijdzone? Deze temporele inconsistenties, die voorheen zo charmant waren, werken nu verwarrend. Waarom? De choreografie van Chris Whittaker geeft een welkome 'lift' aan een handvol nummers, maar het merendeel van de cast op het podium blijft onberoerd, staat stil of loopt wat rond, terwijl de actrices dansen. Voor een West End-productie die draait om een van de grootste zang- en danstalenten van de vorige eeuw, oogt dat wat excentriek. Er is een grote cast, met ook Tom Elliot Reade als Roger Edens, Don Cotter als L.B. Mayer, Perry Meadowcroft als George Schlatter en Chris McGuigan als Norman Jewison, en er is zelfs een extra vierkoppige band in de coulissen. Maar al deze middelen lijken onderbenut. Opnieuw vragen we ons af: waarom? De onderzoekende blik door de prosceniumboog dwingt deze vragen af, waarop de productie geen kant-en-klaar antwoord geeft. Geconfronteerd met een mysterie begint het publiek – gevaarlijk genoeg – het zelf op te lossen.

Wanneer Christopher Dickens als Hunt Stromberg Jr. Judy dringend probeert te laten voldoen aan de eisen van CBS voor haar tv-show, begint het publiek in gedachten een koers voor de show uit te stippelen: is dit het doel dat de hoofdpersoon moet bereiken? Of, wanneer Carmella Browns Judith Kramer verklaart dat er een 'yellow brick road' buiten Judy's studio is geschilderd, verwachten we dan dat de show ons over dat pad terug naar Oz voert? In zekere zin doet het script dat ook – het eindigt uiteindelijk bij een hartstochtelijke vertolking van 'Over the Rainbow', inclusief de beroemde wolken en de weidse lucht uit de openingsscène van 'The Wizard of Oz' (de enige 'echte' beelden in die film, die verder – net als dit stuk – volledig in de studio is opgenomen). Maar onderweg naar dat einde zijn veel andere zaken in de show lastig te rationaliseren. En er is zoveel naturalistische druk in het stuk (kijkcijfers, opiniepeilingen, focusgroepen, wetenschappelijke analyses) dat we ons onvermijdelijk gedrongen voelen om rationeel te zijn.

Het valt nog te bezien wat dit gaat doen voor het publiek in het Arts. Ik denk dat het een bezoek waard is, maar de voorstelling straalt niet meer de magie uit die ze ooit had.

BOEK TICKETS VOOR JUDY! IN HET ARTS THEATRE