RECENSIE: Little Revolution, Almeida Theatre ✭✭

Foto: Manuel Harlan Little Revolution Almeida Theatre 2 september 2014 2 sterren

Twee politieagenten houden een jonge zwarte man in een hoodie in een armklem. Er vindt een soort ondervraging plaats, maar er is iets vreemds aan de hand. De lucht is geladen met spanning. De rellen in Londen van 2011 zijn voelbaar aanwezig. Een andere zwarte jongere daagt de agenten uit. Wat doen ze en waarom? Welke reden hebben ze om die jongen te ondervragen? De ene agent is hautain; de andere zwijgt als het graf. Beiden oordelend.

De nieuwsgierige jongere stelt vragen. Geen antwoorden. De agenten reageren strijdvaardig. De intelligente jongen vraagt naar de gegevens van de luidruchtige agent, om het bewijs dat hij een politieman is. De agent weigert, draait eromheen, wijst naar de letters op zijn kogelwerende vest en weigert zijn officiële legitimatiebewijs te laten zien. De slimme jongen houdt vol. De agent snauwt en weigert, bewerend dat de aangehouden jongen weg wil, privé ondervraagd wil worden. De slimme jongen vraagt om een identiteitsbewijs, resoluut, dapper, met misschien een vleugje beschuldiging van intimidatie in zijn stem. De agent vraagt hem wie hij wel niet denkt dat hij is: iemand die weet waar hij het over heeft?

Het gevoel van macht tegenover machteloosheid, wit tegenover zwart, klasse tegen klasse, superioriteit tegenover verbijstering dondert door de stilte van de zaal, waar geen enkel persoon glimlachte of zich op zijn gemak voelde.

Dit is een van de twee elektrische momenten in de regie van Joe Hill-Gibbon van Alecky Blythe's verbatim-stuk, Little Revolution, dat nu (in de previews) te zien is in het Almeida Theatre van Rupert Goold.

Het andere moment komt aan het einde van het stuk. Maar daarover later meer.

Dit is een toneelstuk gebaseerd op de echte ervaringen van mensen die de rellen in Londen en de nasleep ervan hebben meegemaakt. Het kunststukje hier, qua theatervorm, is dat Blythe tijd op de straat heeft doorgebracht om gesprekken op te nemen met Londenaren die op verschillende manieren met de crisis omgingen. De opnames werden aan elkaar geregen tot een soort narratief, en de cast heeft minutieus de woorden, het ritme, de accenten en de spraakpatronen van elk van de geïnterviewden aangeleerd — vermoedelijk om de authenticiteit te vergroten.

Deze theaterprestatie, die ongeveer 85 minuten duurt (en daarmee ongeveer 60 minuten te lang is), ambieert dus zowel authentiek als dramatisch te zijn; een mozaïek dat probeert de complexiteit van de rellen en de nasleep ervan te ontrafelen — de arrestaties, de huisuitzettingen, de pogingen tot gemeenschapsherstel, de confrontaties, de klassenverschillen, de bittere verwijten, de onnozele weldoenerij, het politiegeweld, de reactie van de overheid en justitie, en het onbegrip in de buurt.

Het probleem is dat het geen echt coherent doel heeft, geen rode draad en heel weinig ziel. Flarden van gesprekken buiten hun context schetsen een algemeen beeld van verwarring, miscommunicatie, wantrouwen en misverstand, maar er zit niets diepgaands in. Degenen die de rellen hebben meegemaakt weten dit allemaal al, zijn er wellicht nog steeds door getekend. Degenen die het niet hebben meegemaakt, krijgen geen echt gevoel van die explosieve, onzekere tijd of de loodzware maanden die volgden.

Een vrolijk buurtfeest om buren met elkaar in gesprek te brengen is misschien één beeld uit die nasleep, maar het is nauwelijks het belangrijkste of het meest veelzeggende. Toch is juist dat buurtfeest hier een centraal punt.

Toch is er sprake van knap acteerwerk. Rufus Wright is perfect in al zijn rollen — een ongewenste BBC-journalist, de snerende politieman, een komische verslaggever van Der Spiegel. Het zijn stuk voor stuk sterke personages, vakkundig vormgegeven en prachtig neergezet. Imogen Stubbs is perfect als de weldoenster, een moderne doener à la Barbara uit The Good Life, die eigenlijk niet weet wat ze moet doen maar altijd een verwelkomende glimlach op haar gezicht heeft. Bayo Gbadamosi is fantastisch als de jongere die tegen de politie ingaat, en in diverse andere rollen. Lloyd Hutchinson, Melanie Ash, Barry McCarthy en Lucian Msamati zijn allen zeer goed in het inkleuren van een reeks excentrieke personages.

De productie maakt gebruik van wat zij een 'Community Chorus' noemen, 31 vrijwilligers tussen de 16 en 74 jaar. Blythe stelt in het programmaboekje dat ze het stuk "absoluut niet" zonder hen had kunnen maken. Ze fungeren als figuranten, soms stil, soms luidruchtig; ze dreigen, peinzen, glimlachen en dansen. Soms spreken ze. Ze brengen een gevoel van diversiteit en massa in elke scène.

Maar er zijn toch zeker geschoolde acteurs die dit ook hadden kunnen doen? Voor een stuk dat in de kern gaat over de breuklijnen in de samenleving — veroorzaakt door onverschillige of inconsistente behandeling, betaling, kansen, rechtvaardigheid en classificatie — is het dan wel zo'n goed idee om 31 onbetaalde artiesten te laten werken naast 12 betaalde acteurs? Als het stuk niet zonder hen kon, waarom worden ze dan niet betaald? Ze vinden het misschien leuk of voelen zich vereerd door de ervaring (een van hen zegt dit in het programma), maar men kan aannemen dat de rellenplunderaars ook genoten van de rellen en dat hun families evenmin vrolijk werden van huisuitzettingen nadat een gezinslid was veroordeeld. Ik weet niet of dergelijke ervaringen nu echt iets zijn om naar te streven.

Het sluimerende ongemak hierover komt tot uiting in de slotscène van het stuk. Blythe, die zichzelf speelt en dat vermoedelijk accuraat doet, keert terug naar de wijk waar ze maandenlang onderzoek deed in de gemeenschap. Ze is 6 maanden weggeweest voor een klus bij de BBC. Ze denkt dat ze gewoon kan terugkeren en de draad met de lokale bevolking kan oppakken waar ze gebleven was. Ze denkt dat de uitspraak van een rechtszaak de buurt in vuur en vlam zal zetten. En ze wil erbij zijn om de reacties vast te leggen.

Behalve dat ze elk aspect van haar terugkeer volledig verkeerd inschat. De kloof tussen haar beeld van de gemeenschap waar ze zoveel tijd in doorbracht en die ze zo intensief observeerde, en de werkelijkheid van die gemeenschap is ongemakkelijk groot — een ware Grand Canyon.

Maar op een heel heldere manier vat die slotscène perfect het centrale probleem samen dat het stuk wil aankaarten: het bevoorrechte, welgestelde witte establishment, dat dagelijks beslissingen en oordelen velt over het leven van minder bedeelde gemeenschappen, heeft geen idee wat die gemeenschappen drijft, wat ze nodig hebben of wat ze denken of voelen. De 'Little Revolution' moet groter zijn en moet plaatsvinden binnen het establishment zelf, niet onder de slachtoffers ervan.

En Blythe's slotscène toont, dapper genoeg, haar eigen medeplichtigheid in dat onbegrip.

Ian MacNeil heeft de ruimte van de Almeida getransformeerd in het soort sfeer dat je bij het Bush Theatre zou verwachten. Het is vreemd, provisorisch en op zijn eigen manier een beetje chaotisch, met het publiek verspreid door en rond de speelvlakken. De zaallichten blijven grotendeels aan, wat een gevoel van alledaagse gewonigheid creëert, van geldgebrek, van armoede en behelpen.

Ik vond het lichtontwerp van Guy Hoare mateloos irritant. De regie/ontwerp-truc is om lichten te laten flikkeren bij overgangen tussen ongerelateerde scènes of wanneer acteurs van rol wisselen. In het begin is het storend, daarna wordt het ronduit irritant.

Uiteindelijk denk ik dat wat Blythe hier heeft neergezet krachtiger en indringender zou zijn geweest als hoorspel, waarbij de authentieke stemmen van de echte betrokkenen bij de rellen zorgen voor het drama, de interesse en de ontroering. Hoewel het interessant is om acteurs een poging te zien doen om de spraak van echte mensen te kopiëren, is het ook tamelijk zinloos wanneer, zoals hier, juist die spraak het middel is dat het geweten van het publiek moet raken.

Als een meeslepende theaterervaring komt dit niet op de radar.

Little Revolution speelt van di 26 aug 2014 t/m za 4 okt 2014 Kassa 020 7359 4404 of online