RECENSIE: Madame Rubinstein, Park Theatre ✭✭✭✭✭

Jonathan Forbes, Miriam Margolyes en Frances Barber in Madame Rubinstein. Foto: Simon Annand Madame Rubinstein

Park Theatre

Donderdag 3 mei 2017

5 Sterren

Boek Nu

Sinds de mens voor het eerst oker, tatoeage-inkt of henna ter hand nam, gebruiken we kunst om ons uiterlijk te transformeren. Soms zijn deze veranderingen vluchtig, soms blijven ze een leven lang, maar ze maken deel uit van onze menselijkheid en helpen ons uitdrukking te geven aan wie we zijn, waar we bij horen en hoe we in het leven staan. Lang voor het industriële tijdperk riepen deze technieken, tradities en – jazeker – originaliteit al bewondering, toewijding, afschuw en nijd op. Maar zoals Walter Benjamin al had kunnen opmerken, is de 'Schoonheidsindustrie' pas echt tot bloei gekomen met de komst van massaproductie en -consumptie. En dat is precies het speelveld dat dit drama verkent.

Twee titanen die aan de wieg stonden van deze inmiddels miljardenindustrie waren Helena Rubinstein en Elizabeth Arden. Dit stuk voert ons mee naar hun heilige der heiligen: de kantoren in de wolkenkrabbers van Manhattan. We volgen het laatste decennium uit het leven van Rubinstein via een reeks momentopnames die niet alleen de zakelijke kant van de cosmeticasector belichten, maar ook de diepgewortelde menselijke realiteit die eronder schuilgaat.

Miriam Margolyes in Madame Rubinstein. Foto: Simon Annand Nadat Miriam Margolyes in haar tweede thuisland Australië toevallig op een voorstel van auteur John Misto stuitte, was haar fascinatie gewekt. Ze benaderde haar goede vriend Jez Bond, artistiek directeur van het Park Theatre, en stimuleerde hem om met het idee aan de slag te gaan. Dankzij een gelukkige samenloop van omstandigheden – haar eigen beschikbaarheid, de nodige financiering (met dank aan producenten Oliver Mackwood, Paul Tyrer en Jamie Clark), de medewerking van de geweldige Frances Barber als Arden, en de altijd voortreffelijke Jonathan Forbes als de ietwat onwaarschijnlijke personal assistant Patrick O'Higgins – kon de productie razendsnel het podium op.

Bond regisseert het stuk niet alleen, hij heeft het script ook door maar liefst tien drafts heen geloodst. Wellicht had hij met meer tijd nog een versie of twee gewild, maar wat er nu staat is rijk genoeg om te vermaken, te ontroeren en te onderwijzen. Het stuk begon ooit als filmscript en heeft nog steeds een epische omvang: het springt van jaar naar jaar, voert ons langs deals, spionage en meedogenloze concurrentie (vooral met hun gezamenlijke aartsvijand Charles Revson). Het doel is een theatrale visie te bieden, geen documentaire. Het is de sprankelende en levendige taal van het script die deze personages tot leven wekt en het publiek weet te raken in hun uiteenlopende interacties.

Frances Barber en Miriam Margolyes in Madame Rubinstein. Foto: Simon Annand

Het toneel is vaak bijna leeg, en de taal komt het best tot zijn recht wanneer deze niet wordt gehinderd door meubilair. Hoewel de scènewisselingen vlot verlopen, doet de voorkeur van ontwerper Alistair Turner voor chique kantoormeubelen uit Manhattan – die in het duister door de technici moeten worden versleept onder begeleiding van Miles Davis – vermoeden dat dit stuk uiteindelijk bedoeld is voor grotere theaters waar decorstukken met één druk op de knop het podium op glijden. Dat mag de pret niet drukken: Mark Howland belicht het geheel smaakvol en de muziek van Dimitri Scarlato en het geluidsontwerp van David Gregory maken het plaatje compleet. Eventuele zichtbare naden zien we graag door de vingers.

Waarom? Omdat er achter de kille, harde zakelijkheid van deze twee powervrouwen (in een tijd waarin die term nog niet bestond) zoveel hart verschuilt dat we het enigszins hortende verloop van het verhaal voor lief nemen. Dit is uiteindelijk een stuk over wat het betekent om mens te zijn, en niets definieert de mens meer dan de wijze waarop we ter wereld komen en de wijze waarop we die verlaten – beide worden hier op krachtige wijze belicht. We leven oprecht mee met wat er met Rubinstein en haar omgeving gebeurt. In haar magnifieke leven zien we flarden van onze eigen wereld voorbijkomen.

Jonathan Forbes in Madame Rubinstein. Foto: Simon Annand

En ja, er valt ook veel te lachen. Het script zit vol met grappen die door het aanwezige toptalent optimaal worden uitgebuit. Margolyes straalt een onverstoorbare kracht uit; haar timing is messcherp. Barber spreekt met die magische stem die klinkt als een mix van romige sherry en zeldzame truffel. Elke seconde in hun gezelschap voelt als het lezen van een prachtig glossy tijdschrift dat je niet weg kunt leggen. Ze zien er bovendien fantastisch uit in een garderobe die je het liefst in een kluis zou bewaren. De nuchtere tegenhanger van dit tweetal is de enige man die ze op het toneel dulden: meneer O'Higgins. Hij begint capabel, maar ontpopt zich tot de kwetsbare, klungelige metgezel die hun voortdurende aandacht nodig heeft. Het is een succesformule die werkt. De speelreeks in het Park Theatre mag dan uitverkocht zijn, maar ik heb zo’n vermoeden dat er spoedig een 'nieuwe voorraad' aan voorstellingen zal komen... Houd de aankondigingen in de gaten!

LEES MEER OVER MADAME RUBINSTEIN IN HET PARK THEATRE