RECENSIE: Noël Coward's Christmas Spirits, St James Studio ✭✭✭

Charlotte Wakefield, Stefan Bednarczyk en Issy Van Randwyck. Foto: Mark Douet Noël Coward's Christmas Spirits

St James Studio

10 december 2014

3 sterren

Noël Coward werd een jaar na Irving Berlin geboren, maar Berlin heeft hem in het leven – en op vrijwel elk ander vlak – overleefd. Dat wordt pijnlijk duidelijk wanneer de melodieën van Berlin tegenover die van Coward worden gezet; want hoewel Coward een genie was, liep Berlin op het gebied van muziek en teksten op hem voor. London Pride kan simpelweg niet tippen aan White Christmas.

Maar het bijzondere aan Noël Coward is dat het totaalplaatje veel groter is dan zijn afzonderlijke talenten. Er is iets onbeschrijfelijks, ongrijpbaars en volstrekt onweerstaanbaars aan Coward: bijna iets magisch. Er is nooit meer iemand zoals hij geweest; een typisch Britse eenling die wereldwijd roem en aanbidding oogstte. En dat is volkomen terecht. Hij was een meester in gevatheid, stijl en komische openhartigheid.

In het programmaboekje voor Noël Coward’s Christmas Crackers, nu te zien in de St James Studio, zegt schrijver en regisseur Nick Hutchinson: “Ik kwam uit bij Noël Coward en de Blitz omdat dit paste bij de sfeer van de St James’ Studio, maar ook omdat het ons meest recente ijkpunt is voor de veerkracht van de kerstgedachte. Het toont onze ontembare drang om kerst te vieren, ondanks soberheid en angst. Churchills aansporing dat Coward moest blijven zingen terwijl de kanonnen bulderden, lijkt mij een perfecte metafoor: er is niets lafs of sentimenteels aan de wens – zoals de soldaten in de loopgraven van de Grote Oorlog al lieten zien – om ten minste één dag per jaar te lachen, te zingen en te vieren wat ons bindt, in plaats van wat ons scheidt.”

Hutchinson heeft een ongebruikelijke kersttraktatie samengesteld: deels zang, deels voordracht, deels herinnering en deels brutale overgave. Door materiaal te gebruiken van Cowards eigen dagboeken en teksten tot aan Charles Dickens, Dylan Thomas en Ben Johnson, aangevuld met zowel obscure als bekende literaire werken en populaire liedjes, is het resultaat een oprecht alternatief voor het standaard pantomime-aanbod.

Het decor van de Blitz (mooi werk van Annie Gosney) zet een stemmige toon neer die – helaas, moet men zeggen – perfect aansluit bij de huidige obsessie met bezuinigingen. Hutchinson vertrouwt volledig op de kracht van het materiaal en het talent van de drie vertolkers om de sfeer uit de somberheid te tillen.

Het bronmateriaal heeft veel charme en het is een slim idee om te speculeren over Cowards gedachten en zorgen rond Kerstmis. Nog slimmer is de vondst om personages en dialogen uit zijn grote klucht Blithe Spirit te gebruiken als hulpmiddel om Coward in de kerststemming (of de geest van de dingen – u begrijpt de woordspeling) te laten komen.

Als concept is het vrij briljant. In de uitvoering bereikt het echter niet overal de gewenste hoogtes. Dit komt deels door de 'Berlin-factor': het meest toegankelijke werk is hier niet door Coward geschreven. Dat is op zich geen fout, maar in een show met deze titel verwacht je het niet direct. Het invoegen van die melodieën (waaronder bekende kerstliederen en het prachtige Have Yourself A Merry Little Christmas) doorbreekt de unieke Noël Coward-sfeer een beetje. Wellicht was het effectiever geweest om dichter bij Cowards eigen muziek te blijven, of bij die van tijdgenoten zoals Ivor Novello: wanneer Keep The Home Fires Burning voorbijkomt, voelt dat als een natuurlijke overgang.

Hutchinson had wat gedurfder mogen zijn met de montage: sommige voordrachten of herinneringen hadden aan kracht kunnen winnen door ze direct te mengen met flarden zang. Het voortdurend afwisselen van gesproken woord met losse liedjes kan wat statisch aanvoelen. Juist die onverwachte combinaties werken vaak verfrissend, zeker wanneer de enscenering verder sober is en volledig leunt op de energie van de acteurs.

De troefkaart van Hutchinson is de verrukkelijke en zeer getalenteerde Charlotte Wakefield. Charmant, prachtig en gezegend met een stem die pure perfectie is; Wakefield geeft glans aan alles wat ze doet. Haar versie van Keep The Home Fires Burning is het absolute hoogtepunt van de avond. Ook in de voordrachten blinkt ze uit met haar natuurlijke gave voor meeslepend vertellen. Ze zingt zo goed dat het bijna frustrerend is dat zij de finale van de eerste akte, Have Yourself A Merry Little Christmas, niet voor haar rekening mocht nemen.

Die eer gaat naar Issy Van Randwyck, die vocaal helaas niet helemaal tegen die uitdaging opgewassen is. Van Randwyck zet een wat matte Madame Arcati neer en haar spel heeft een geforceerde vrolijkheid die de effectiviteit van het materiaal verzacht. Toch bewandelt ze haar gekozen pad met overgave, wat bewonderenswaardig is. Ze komt het best tot haar recht in de duetten en trio's, waar de aandacht gedeeld wordt met haar collega's.

De lastigste taak is voor Stefan Bednarczyk, die zowel Noël Coward moet spelen als de hele avond de muzikale begeleiding verzorgt. Coward vertolken is een enorme uitdaging; Bednarczyk kiest voor suggestie in plaats van imitatie. Begrijpelijk, maar het is ook de weg van de minste weerstand en de weg die het publiek wellicht het minst bevredigt.

Hoewel hij niet zo behendig, charmant of sprankelend is als Coward zelf, weet Bednarczyk wel de juiste sfeer en houding op te roepen. Toch was het jammer dat de lege martini-glazen op het toneel niet echt werden gebruikt; een vleugje decadente frivoliteit was welkom geweest.

Het gedeelte waarin Bednarczyk Scrooge uit A Christmas Carol speelde was uitstekend, net als veel van de voordrachten. Ook toonde hij een sterke connectie met Cowards eigen muziek, waarbij London Pride en Don’t Lets Be Beastly To The Germans absolute traktaties waren.

Het is her en der wat langdradig en soms een tikkeltje te plechtig, maar Hutchinsons idee staat als een huis. Iets meer vaart, iets minder nadrukkelijkheid van Van Randwyck en meer focus op Cowards eigen oeuvre hadden van dit kerstcadeau een nog groter succes gemaakt.

Dit is geen voorstelling voor kinderen – het leunt te veel op persoonlijke herinneringen en een behoorlijke kennis van Blithe Spirit. Maar voor wie houdt van nostalgie en graag een paar uur wegdroomt bij 'de goede oude tijd', is dit een veilige keuze. Noël Coward's Christmas Spirits speelt tot 23 december in de St James Theatre studio. Boek uw kaarten via The St James Theatre