RECENSIE: Platonov, Chichester Festival Theatre ✭✭✭✭✭

James McArdle en Nina Sosanya in Platonov. Platonov

Chichester Festival Theatre

24 oktober 2015

5 Sterren

Koop Tickets

Constant theaterbezoek heeft zo zijn nadelen: je raakt uitgekeken op bepaalde "stijlen", populaire schrijvers of hippe regisseurs; je ergert je aan de tekortkomingen van "sterren" uit andere media die rollen aannemen die hun talent te boven gaan; het feit dat middelmatigheid als het nieuwe geniale wordt gezien, kan je koud laten; en de lichtgelovigheid en naïviteit van het publiek kan je doen vrezen voor de kunstvorm.

Maar er zijn ook voordelen: je kunt de eerste nieuwe tekst zien van een groot nieuw schrijftalent en vervolgens zijn of haar carrière op de voet volgen; je kunt getuige zijn van het verbluffende debuut van een begaafd acteur, regisseur of ontwerper; je ziet een trend ontstaan of juist een genre in verval raken; je kunt stuiten op de grote doorbraak van een acteur, de visionaire regie van een theatermaker of het onovertroffen decor van een ontwerper. Soms, heel zelden, gebeuren al deze dingen tegelijkertijd.

David Hare en Jonathan Kent streven er al sinds het begin van de jaren 2000 naar om het vroege werk van Anton Tsjechov te voltooien. Zowel Ivanov als Platonov werden door Hare bewerkt voor Kent toen hij samen met Ian MacDiarmid de leiding had over de Almeida, maar aan De Meeuw kwamen ze daar nooit toe. En aangezien Platonov in première ging toen de verschrikkingen van de aanslagen op de Twin Towers nog maar uren oud waren, ging de aandacht logischerwijs uit naar andere zaken. Nu, met het Young Chekhov-seizoen in het Chichester Festival Theatre, krijgen Hare en Kent de kans om hun slag te slaan.

Gesteund door Tom Pye's buitengewoon veelzijdige en prachtig weemoedige decorontwerp, dat vastberaden een sfeer van een vervagend Russisch Arcadië oproept, en het werkelijk fabelachtige licht van Mark Henderson, brengt Kent de door Hare herziene, ingekorte (gelukkig) en verjongde versie van Platonov tot schitterend, sfeervol leven.

Maar laten we wel wezen: het zijn niet de zorgvuldig afgestemde vaardigheden van het creatieve team die deze Platonov memorabel maken; die het onmogelijk maken je een wereld voor te stellen waarin de drie stukken uit het Young Chekhov-seizoen niet naar Londen verhuizen om daar voor uitverkochte zalen vol hongerig publiek te spelen; die je doen afvragen hoe je ooit door saaie, brave en volkomen humorloze vertolkingen van Tsjechov bent gekomen. Nee. Het zijn niet de schrijvers, de regisseur, de andere creatieven of het ensemble dat voor dit project is samengesteld.

James McArdle in Platonov. Foto: Johan Persson

Het is James McArdle.

Wat betreft carrièrebepalende, ster-makende prestaties, moet McArdles viriele, bruisende en meeslepend nonchalante vertolking van Platonov worden gerekend tot de grootste van deze tijd.

Niet dat McArdle geen staat van dienst heeft: hij was magistraal als James I in The James Plays, kon tippen aan Andrew Scott (geen geringe prestatie) in Emperor and Galilean, maakte samen met Jack Lowden van Chariots of Fire veel meer dan een stuk over hardlopen, was een geharde Malcolm in Macbeth bij de Globe en was eerder in Chichester als de verbouwereerde leraar Aleksey de speelbal van Janie Dee.

In Ivanov, eveneens in dit Young Chekhov-seizoen, laat hij zijn bereik als acteur pas echt goed zien: hier is hij luidruchtig, explosief energiek, een ware anti-Don Juan – totaal anders en volledig getransformeerd van de stijve, oordelende Lvov die hij zo voortreffelijk neerzet in Ivanov.

Maar het bijzondere aan McArdle in Platonov is dat het, na hem daar in actie te hebben gezien, moeilijk is om je voor te stellen dat iemand anders dit met zoveel charisma, brio en pure, oogverblindende kunde zou kunnen neerzetten. Het bruisende hart van de productie is van McArdle: op zijn schouders rust het succes.

Het stuk zelf is, zelfs met de aanzienlijke hulp van Hare, nog steeds een bijzonder brouwsel. Melodrama en klucht, dansend tegen een Russische achtergrond, leveren wisselende resultaten op, maar de rijke variatie van de bijrollen en het centrale uitgangspunt – dat de Russische mannen in de omgeving zo verschrikkelijk zijn dat een luie leraar/echtgenoot een vurig object van begeerte wordt voor de vrouwen (een soort man-als-sekssymbool, vandaar de anti-Don Juan) – levert oprecht grappige momenten op. Tegelijkertijd zijn er scènes die op zijn best vreemd en op zijn slechtst lachwekkend overkomen.

McArdle echter, strijkt als een soort theatraal schuurpapier de barsten in het stuk glad en houdt alles bijeen met zijn enorme magnetische présence. De realistische benadering die hij kiest voor Platonovs onrealistische omstandigheden doet het stuk zinderen van enthousiasme en biedt zijn collega's een dankbaar platform om beter werk te leveren dan de tekst zelf wellicht suggereert.

Jade Williams, Nicholas Day en James McArdle. Foto: Johan Persson

Er is een fantastische scène in de tweede akte, wanneer een brakke, verfomfaaide en vuile Platonov, slechts gekleed in een absurd vies lang ondergoed, zich schuilhoudt in zijn klaslokaal, om vervolgens bezocht te worden door een reeks personages die hem ofwel willen beminnen, vermoorden of wodka met hem willen drinken. Het is een meesterwerk van komische absurditeit van alle betrokkenen, maar het had nooit zo goed gewerkt zonder de energieke basis die McArdle in de eerste akte heeft gelegd.

Nina Sosanya is verrukkelijk als de brievenschrijvende Anna "Je hebt toch niemand verleid?" Petrovna, een van de jagers op Platonov. Ze heeft een fijne humor in haar voordracht die zorgt voor een glimlach, zelfs wanneer er zware onderwerpen worden besproken. Maar ze kan wodka achteroverslaan als een doorgewinterde matroos. Haar prachtige scène met de sjofele Platonov, waarin ze zich afvraagt of er iets ergers is dan een ontwikkelde vrouw zijn, loopt vooruit op belangrijkere scènes in de latere stukken van Tsjechov. Sosanya hanteert overal precies de juiste snaar.

Jade Williams schittert als de muizige, veeleisende Sasha – haar poging tot zelfmoord in Anna Karenina-stijl is zowel grappig als angstaanjagend. Ze zet een precieze en complexe Sasha neer die uitstekend werkt met McArdles Platonov en mooi contrasteert met de Anna van Sosanya en de op een andere manier veeleisende Sofya van Olivia Vinall, de vrouw die Platonov niet kan temmen met haar charmes en dus voor drastischere maatregelen kiest.

Jonathan Coy en Mark Donald in Platonov. Foto: Johan Persson

Jonathan Coy, Pip Carter, David Verry, Mark Penfold, Beverley Klein en vooral Nicholas Day (als een bulderende Triletsky met krankzinnige blik) bieden uitstekende ondersteuning als een reeks prikkelbare en verontrustende personages waaraan Platonov zich kan spiegelen. Des McAleer verdient een speciale vermelding als de driftige huurmoordenaar Osip; hij is heerlijk exuberant.

Col Farrell maakt iets moois van een kleine rol als de boodschapper Marko, en Brian Pettifer blinkt uit als de nogal geïnspireerde Boegrov: "Is er een man die in zijn hart niet liever met de meiden doet?" Sarah Twomey maakt ook indruk als Maria, de "heilige vijand" van Platonov die prachtig kan blozen, en er is werkelijk geestig werk van Mark Donald, wiens door Parijs en geld geobsedeerde Glagolyev een genot is om naar te kijken.

Het stuk heeft het allemaal: seks, vuurwerk, zelfmoordpogingen, een beroerte, huurmoordenaars, moord en vlijmscherpe dialogen. En wodka. Heel veel wodka. Het is een bedwelmende komische mix, aan elkaar geweven met de observaties over het leven, de liefde en de zinloosheid van beide waar Tsjechov later in zijn carrière zo bekend om zou worden.

Nog een weelderige productie van een sublieme bewerking door Hare van een weerbarstig en licht schizofreen vroeg werk van Tsjechov, extra glans gegeven door een toegewijde cast en de onmiskenbare sterrre-allures van James McArdle.

Absoluut niet te missen.

Platonov speelt nu als onderdeel van het Young Chekhov-seizoen tot en met 14 november 2015