RECENSIE: Songs For A New World, St James Theatre ✭✭✭✭

Cynthia Erivo, Damian Humbley, Jenna Russell en Dean John-Wilson in Songs For A New World. Foto: Darren Bell Songs For A New World

St James Theatre

23 juli 2015

4 Sterren

Boek Online

Voor mensen van een bepaalde generatie is Jerry Herman hun grote held voor het Amerikaanse musicaltheater. Voor anderen, van weer een andere leeftijd, kan die held iedereen zijn uit een lijst van kopstukken: Leonard Bernstein, Stephen Sondheim, Stephen Schwartz, Adam Guetell, Jonathan Larson, Alan Menken, Andrew Lippa, Georgia Stitt, Michael John LaChuisa, Jeanine Tesori of Tom Kitt. Ongetwijfeld zijn er nog meer geduchte kanshebbers.

Voor hen wier vormende jaren in de late jaren '90 vielen, is de componist die meestal hoog, zo niet bovenaan staat, Jason Robert Brown.

Brown is een begenadigd componist met een feilloos gevoel voor prachtige, beklijvende melodieën die onder je huid kruipen en je emotioneel raken, maar ook voor complexe, verpletterende harmonieën die naderhand nog lang naderen. Zijn teksten kunnen somber zijn, maar ook ongegeneerd sentimenteel of genadeloos grappig.

Hij heeft een wat moeizame relatie met Broadway gehad, maar zijn laatste twee grote werken, The Bridges of Madison County en Honeymoon In Vegas, waren vakkundige, volwassen stukken; de eerste (Bridges) was te verfijnd voor het reguliere Broadway-publiek dat de voorkeur geeft aan The Lion King en Wicked, en de tweede (Honeymoon) had de pech te kampen met een cast en regie die het materiaal niet lieten sprankelen. Toch heeft Brown drie Tony Awards op zijn naam staan, dus hoe je het ook wendt of keert, zijn muzikale kwaliteiten zijn van een hoog niveau.

Songs For A New World was Browns eerste grote show, geproduceerd off-Broadway in 1995. Sindsdien wordt er eindeloos gediscussieerd of het nu een musical, een revue, een liederencyclus of iets ondefinieerbaar daar tussenin is. Voor wat het waard is: volgens mij verklapt de titel het al – het is een liederencyclus.

Het heeft me nooit getroffen als een bijzonder theatraal werk. Sommige muziek is opzwepend, andere innemend en weer andere wat alledaags. Het is interessant om te horen hoe Browns gedachten en muzikale interesses samensmelten tot een 'stream of consciousness'. Maar, op een paar nummers na, is het voor mij altijd een rariteit gebleven; een springplank, een marker in de tijd, in plaats van een complex of volwassen werk op zich.

In het St James Theatre draait nu de vakkundige productie van Adam Lenson. Lensons regie doet echter niets om mijn mening te herzien.

Het werk is een liederencyclus waarvan de echte kracht schuilt in de muziek en tekst. Alles wat afleidt van deze kernelementen vermindert alleen maar de impact en de zeggingskracht van het stuk.

Om redenen die alleen Lenson bekend zijn – maar waarover hij op nogal vage wijze uitweidt in de programmablad – heeft hij ervoor gekozen het stuk te ensceneren alsof het een 'book musical' met een verhaallijn is. Er is een vreemd decor, een nóg vreemdere selectie aan rekwisieten en klein meubilair, en een soort benadering van kostuums. Het oogt eerder als de jaren '70 of '80 dan de jaren '90, maar zonder duidelijke reden.

De cast wordt geacht betekenisvolle houdingen aan te nemen en in vreemde patronen te bewegen, waarbij ze meubels en rekwisieten verplaatsen, terugzetten en weghalen in een soort eindeloze, bijna Beckett-achtige fuga van introspectie en zinloosheid. Waarom ze hiertoe gedreven worden, wordt nooit uitgelegd en is zeker niet helder. Deze pretentieuze onzin voegt niets toe aan de muziek. Sterker nog, bijna alle sterke momenten doen zich voor wanneer één artiest simpelweg in een strakke spotlight staat.

Wat essentieel is in dit werk, zoals in al het werk van Brown, is de interpretatie en uitvoering van de muziek. En juist op dat vlak slaat de productie van Lenson goud in handen.

Jenna Russell in Songs For A New World. Foto: Darren Bell

Met Jenna Russell, Damian Humbley en Cynthia Erivo heeft Lenson drie van de beste en meest opwindende musicalacteurs van Londen samengebracht. Elke artiest levert hier een bravoure en volledig toegewijde prestatie. Alleen al deze mensen de muziek van Brown horen zingen is de hele ervaring waard.

Russell brengt het er het beste vanaf. Ze zet haar tanden echt in de nummers die ze heeft en geeft ze elk een speciale energie met haar feilloze timing en onberispelijke, verleidelijke stem. Van de nep-suïcidale echtgenote in "Just One Step", via het prachtige en dwingende "Stars And The Moon", tot de heerlijk (en genadeloos) grappige "Surabaya Santa"; Russell is in topvorm. Elke noot is raak, elke zin perfect gezongen, en elk lied krijgt een intense en genuanceerde behandeling. Ik betwijfel of "Just One Step" ooit beter is uitgevoerd dan Russell hier doet. Haar présence en scherpe intelligentie stralen ervan af.

De enige gemiste kans is dat Brown voor dit stuk niet meer nummers heeft geschreven voor meerdere stemmen. Een trio voor Russell, Erivo en Humbley werd node gemist.

In feite is het stuk, hoewel het prikkelt als liederencyclus, eerder een serieuze proeve van bekwaamheid van Brown voor het soort muziek dat hij kan schrijven. Elk nummer in dit stuk heeft directe opvolgers in Browns latere werk – van Parade tot Honeymoon In Vegas. Hier zien we ze nog in hun embryonale vorm.

Erivo is, zoals altijd, fantastisch bij stem. Men kan alleen maar hopen dat Broadway's aanwinst (ze opent daar later dit jaar in The Color Purple) niet een permanent verlies zal zijn voor West End. Alles wat ze hier zingt gloeit met een intensiteit en een uitstraling die zowel fascinerend als bedwelmend is. Ze zingt elke noot als een olympisch atleet: volledig gefocust, vol overgave en van absolute wereldklasse. Haar vertolking van "I'm Not Afraid of Anything" was fenomenaal en haar duet met Humbley, "I'd Give It All For You", was een moment van hartverscheurende, meeslepende schoonheid.

Cynthia Erivo in Songs For A New World. Foto: Darren Bell

Humbley was van zijn kant even betrouwbaar en vocaal indrukwekkend als altijd. Hij heeft echt een stem die je maar eens in een generatie hoort en hij weet deze optimaal te benutten. Browns cyclus geeft hem hier niet de meest fenomenale muziek, maar hij haalt het beste uit elke kans: weelderige, lome zinnen van onmiskenbare schoonheid bovenin zijn register, naast zachte en complexe passages die moeiteloos hartenzeer en reflectie oproepen. Het is een genot om hem van zo dichtbij zo goed te horen zingen. Vooral in "The River Won't Flow", maar ook elders was Humbley magistraal.

Dean John-Wilson maakt het kwartet compleet. Hij komt innemend over, maar vocaal was het materiaal van Brown hem te machtig. Weggespeeld door de pure vaardigheid en stijl van zijn collega's leek hij volledig overweldigd, en de enscenering van Lenson hielp hem daar niet bij. Hoewel hij op zijn best was in het slotnummer "Flying Home", toonde John-Wilson potentie, maar onvoldoende techniek om Russell, Erivo en Humbley bij te benen.

Uiteindelijk schuilt de makke echter in de absurde, overtrokken visie van Lenson voor dit stuk. Het zou veel beter hebben gewerkt als een sober concert in black-tie, waarbij de focus volledig op de muziek lag. Songs For A New World zal nooit een 'musical' worden simpelweg omdat het er geen is, en de obsessie van Lenson met het stuk (lees vooral het programmablad) zal daar niets aan veranderen.

Muzikaal leider Daniel A. Weiss levert uitstekend werk; de artiesten worden perfect ondersteund door een fantastische band. De helderheid in de interpretatie van de drie gevestigde artiesten getuigt van zijn uitstekende muzikale inzicht. De zaal van het St James Theatre bewijst wederom een warme plek te zijn waar muziektheater inmiddels helemaal op zijn plek is.

Met 90 minuten zal Browns eclectische liederencyclus niemand vermoeien. Lenson, die er openlijk voor uitkomt Brown te omschrijven als "de fusie tussen Stephen Sondheim en Billy Joel" (en daarmee de twijfelachtige eer heeft drie mensen in één zin te belasteren), doet niets om Browns werk te versterken, maar juist veel om het te ondermijnen. Toch is zijn inmenging niet catastrofaal.

Songs For A New World blijft overeind als het serieuze maar fascinerende stuk dat het is, naar een hoger plan getild door de sprankelende stemmen en het vakmanschap van Russell, Erivo en Humbley. Kijk langs de regie van Lenson heen, en het is absoluut genieten.

Songs For A New World speelt tot 8 augustus 2015 in het St James Theatre.