RECENSIE: Tartuffe, Theatre Royal Haymarket ✭✭✭✭

Julian Eaves recenseert Molières Tartuffe, nu te zien in het Theatre Royal Haymarket.

De cast van Tartuffe. Foto: Helen Maybanks Tartuffe

Theatre Royal Haymarket

29 mei 2018

4 Sterren

Boek Nu Laten we Molière parler! (Zoals de Punch-traditie het zou zeggen...) Tja, dit is een charmante en nogal wonderlijke rariteit die zijn intrek heeft genomen in het Haymarket; een soort bohemien aanval op het isolatiebeleid van de Brexiteers en ouderwetse cultuurbarbarij. Het is een mix van Jean-Baptiste Poquelins meest geliefde - en laatste - werk, met fragmenten van Christopher Hamptons scherpe vertaling in een 'Franglais' jasje gegoten, geregisseerd met onvermoeibare passie door Gerald Garruti. Het ene moment spreken de personages in echte Alexandrijnen, het volgende moment... in de vertaalde verzen van Hampton. Boventitels vullen de zaal voor wie de snelheid van de dialogen kan bijbenen - en ik vraag me af wie dat werkelijk kan. Intussen valt er genoeg simpel plezier te beleven aan het louter staren naar dit tweetalige spektakel en het over je heen te laten komen. Met een klein beetje Frans begrijp je al een aardig deel van wat er wordt gezegd, en een incidentele blik op de boventiteling volstaat om de plotontwikkelingen te volgen. De acteurs schakelen met een bijna onmerkbaar gemak tussen de talen: enkelen klampen zich vast aan hun eigen accenten, maar de meesten zijn vrijwel vloeiend in beide talen. Dat zorgt voor een heerlijk bevreemdend effect: hoe kun je zeker weten wat je hoort? Zijn mensen echt wel wie ze zeggen te zijn? En dat, beste amis, is precies waar dit drama om draait, nietwaar?

De cast van Tartuffe. Foto: Helen Maybanks

De opzet van dit stuk is ongelooflijk eenvoudig en zeer, zeer helder. De nouveau haute-bourgeois Orgon (Sebastian Roche, op heerlijk arrogante wijze als de pretentieuze imitator van een niveau van beschaving dat hij niet echt bezit) meent dat het zijn strakke, minimalistische woning - zeer Philippe Starck (met dank aan ontwerper Andrew D Edwards) - ontbreekt aan de verheven aanwezigheid van een mystieke man van de geest, een goeroe, een... Tartuffe. Deze verschijnt keurig ten tonele en vult dit gat met zijn 'Boudu, sauve des eaux'-act, in de persoon van Paul Andersons bebaarde Amerikaanse oplichter en kruimeldief. Orgons huishouden is charmant, goedgebekt en modieus gekleed, vol zelfvoldaanheid; vanaf het begin willen we eigenlijk dat Tartuffe slaagt in zijn overname - wat hij ook doet - en we gunnen hem bijna zijn triomf, zelfs tegen de vreselijke prijs die hij vervolgens vraagt.

Paul Anderson en George Blagden in Tartuffe. Foto: Helen Maybanks

De listige wijze waarop Molière schrijft - en die Hampton zo perfect begrijpt en voor ons in het Engels vertaalt - is dat zijn morele overtredingen altijd zo zijn verwoord dat hun gevaarlijke lading juist voortkomt uit onze eigen interpretatie: hij spreekt meestal op een milde, quasi-nederige manier die zijn wil volledig loskoppelt van enige bewuste schuld, terwijl de ontvanger van zijn kwaadaardige intenties de motor achter het geheel lijkt te zijn. Zelfs als de overgangen tussen de talen niet altijd even soepel of logisch zijn, is dit ingenieus en diep verontrustend. De uiteindelijke verleidingsscène van Orgons ijdele echtgenote, Elmire (Audrey Fleurot, een en al soigne couture en perfect haar), is het hoogtepunt van deze benadering en tevens het morele dieptepunt van het stuk: geen wonder dat het werk door de Franse autoriteiten verboden werd. Hier vertrapt Molière vrijwel alle gangbare sociale normen, terwijl hij tegelijkertijd wijst naar anderen als de schuldigen. De genadeklap wordt vervolgens uitgedeeld door de komst van een soort anti-deus (een diabolus?) ex machina: Loyal, met een Sam Shepard-achtige dreiging gespeeld door John Faulkner. Deze scène doet ons nog steeds recht overeind schieten in onze comfortabele theaterstoelen, doodsbang voor het gemak waarmee we medeplichtig zijn gemaakt aan het toejuichen van een dergelijke kwakzalver; iemand wiens hoofddoel het omverwerpen is van alles wat wij, respectabele theaterbezoekers, heilig houden: geld, vastgoed, hiërarchie en familie.

Olivia Ross, Claude Perron en Jaz Deol in Tartuffe. Foto: Helen Maybanks

Het is een klein mirakel van Molière dat het daar niet bij blijft, al is het ook een nogal kunstmatige oplossing. De finale is dan ook niet zozeer een sluitstuk, maar een uitstel van een onvermijdelijke catastrofe, verschoven naar een andere dag (of eeuw - misschien wel de onze?). Hampton bewaart zijn grappigste en meest actuele grappen voor de slotmomenten van het drama. Het is een groot feest en er werd volop genoten door de 'personnes de qualité' die op de persavond aanwezig waren. Hoe het grote publiek het zal ontvangen, valt nog te bezien. We gaan het meemaken. Maar als u in de tussentijd wilt genieten van een werkelijk heerlijke avond van opmerkelijke durf en flair, dan zult u voorlopig geen betere vinden. Ik genoot uiteindelijk intens van het gezelschap van zulke voortreffelijke acteurs als Annick Le Goffs Madame Pernelle, George Blagden als Damis, Olivia Ross als Mariane, Jaz Deol als Valère, Vincent Winterhalter als Cléante, Claude Perron als Dorine, Sophie Duez als de bedelaar, Zachary Fall als officier, Nadia Cavelle als Flipote en Paikan Garutti als Laurent. In deze wereld, zo elegant, prachtig belicht door Paul Anderson en voorzien van een weelderige soundscape door David Gregory (componist Laurent Petitgrand), zouden ze fantastische buren zijn. Uiterst vermakelijk. Maar ik zou niet in hun schoenen willen staan.

BOEK NU TICKETS VOOR TARTUFFE