RECENSIE: The Christmas Truce, RSC ✭✭

Foto: Topher McGrilis The Christmas Truce

Royal Shakespeare Theatre

31 januari 2015

2 Sterren

Feiten kunnen de solide basis vormen voor geweldige theaterervaringen. Wie is er zo goed op de hoogte van de koude feiten rondom de loopgravenoorlog in België in 1914 – het eerste jaar van de Eerste Wereldoorlog – dat hij zich zou vervelen bij nieuwe onthullingen over die tijd? Er is immers niemand die er daadwerkelijk bij was nog in leven, toch?

Zou een modern publiek niet willen weten welke ontberingen het Royal Warwickshire Regiment doorstond in hun loopgraven in het Bos van Ploegsteert na een mislukte aanval op de Duitsers? De rol die de mist speelde bij de ontsnapping van degenen die gestrand waren in het niemandsland? De bezigheden van kapitein Bruce Bairnsfather, wereldberoemd door zijn spotprenten vanaf het front en zijn creatie van 'Old Bill', de oude soldaat met de walrussnor die regelmatig verscheen in het tijdschrift The Bystander? Dat 'Stille Nacht' in december 1914 vrijwel onbekend was in Groot-Brittannië? Dat het een Duits bevel was op kerstavond dat "er vannacht en op eerste kerstdag niet geschoten mag worden, tenzij als vergelding"? Dat Bairnsfather en een sergeant zich als eersten in het niemandsland waagden en daar Duitsers ontmoetten, waarbij beide partijen bereid en gretig waren om de gedachte van "vrede op aarde" te vieren, zelfs op deze meest onwaarschijnlijke plek? Dat er Britse bevelen werden gegeven om de wapenstilstanden te beëindigen?

Zeker, deze zaken zouden gemakkelijk de basis kunnen vormen voor een prikkelende, grappige en hartverwarmende theatrale kersttraktatie. Wat mij betreft lijdt dat geen twijfel. Vermoedelijk dacht de RSC er ook zo over toen ze in 2013 Phil Porter de opdracht gaven voor een stuk dat The Christmas Truce zou worden. Onder regie van Erica Whyman is dit stuk zojuist afgerond in het Royal Shakespeare Theatre in Stratford-upon-Avon. Ware het niet dat The Christmas Truce een oppervlakkig en sjofel samenraapsel is van standaardclichés en afgezaagde personages, slecht gezongen kerstliederen, een eindeloze scène met 'vermaak voor de manschappen' en saaie cricket-verwijzingen. In de kern ontbreekt elk verhaal of narratieve hartslag. Het lijkt op een onhandelbare kruising tussen de slechtste aflevering van Dad's Army, een slap aftreksel van The Crimson Field en een amateurtoneelstuk. Wanneer een kerstreclame van de Sainsbury's die de bestand in de loopgraven oproept meer inhoud, intrige en oprecht gevoel heeft dan een stuk gefinancierd door de RSC, dan weet je dat de wereld uit het lood geslagen is. Maar goed, zo is het nu eenmaal.

Als Porter dichter bij de feiten was gebleven en had getracht het publiek hiermee te verlichten, was het wellicht de moeite waard geweest. Maar dat doet hij niet. En zijn fictie is lang niet zo boeiend als de werkelijkheid.

De regie van Erica Whyman doet niets om het script naar een hoger niveau te tillen. Het tempo ligt laag en het acteerwerk is overwegend houterig; de onhandigheden in de tekst worden door de enscenering niet gladgestreken. Tom Piper zorgt voor een mooi, sober decor, maar het geheel voelde aan als een feestelijke uitvoering door goedwillende dorpelingen in een lokaal buurthuis.

Waar Les Misérables een witte lichtstraal gebruikt om de dood van een personage aan te duiden, gebruikt Whyman hier voornamelijk het beeld van een man die aanloopt om een bal te bowlen naar een wicket als symbool voor de overgang naar de volgende wereld. Waarom dat zo is, wordt nooit duidelijk.

Veel van het acteerwerk is ondermaats en het is bijna niet te geloven dat veel van de acteurs ook meespelen in het dubbelseizoen van Love's Labours Lost and Love's Labours Won.

Er zijn enkele lichtpuntjes. Peter McGovern heeft een prachtige scène als Harris waarin hij een toespraak houdt over gesneuvelde kameraden; dit is oprecht ontroerend en prachtig uitgevoerd. Frances McNamee is een kranige verpleegster, Phoebe, en hoewel haar scènes bar slecht geschreven, melodramatisch en ongeloofwaardig zijn, weet McNamee ze met energie en pit te bezielen.

Gerard Horan deed wat hij kon met de rol van Old Bill, de oorlogsmoede oude rot die een vaderfiguur is voor de jongens in de loopgraven. Zijn nukkige, wijze personage was verfrissend droog en ingetogen. Chris Nayak is enthousiast en vrolijk als de grappenmaker Tallis en haalt meer uit de rol dan de meeste anderen zouden doen. Nick Haverson slaat zich kranig door de rol van de eigenzinnige Leutnant Kohler heen.

Oliver Lynes is de beste van het stel, eerst als de vrolijke jongen Liggins, wiens leven door een sluipschutter wordt weggenomen, en daarna als de norse Duitse pragmaticus Schmidt, met een sterke reeks "Scheiße!" en de grappigste zin van het stuk (over varkenskeutels).

De rest sukkelt voort, lijkt zich te schamen om er te zijn, of is onverklaarbaar slecht. Het meest teleurstellend was de onsympathieke en tergend kleurloze Bairnsfather van Joseph Kloska. Hij was pijnlijk om naar te kijken, vooral in de belachelijke 'drag'-act waarbij hij meerdere malen uit zijn rol viel. Charmevrij.

De grootste teleurstelling is de gemiste kans. De RSC had een meesterwerk kunnen maken dat diep inzicht gaf in de opmerkelijke gebeurtenissen van die Belgische decembermaand in 1914. In plaats daarvan namen ze genoegen met deze Christmas Truce.