RECENSIE: The Dark Tower, Youth Music Theatre ✭✭✭✭✭

The Dark Tower

Youth Music Theatre,

CLF Cafe, Bussey Building,

Peckham Rye Lane,

Woensdag 24 augustus 2016

5 Sterren

Dit is waarschijnlijk het grootste musicaltheater-evenement van het jaar. En ik kies mijn woorden zorgvuldig. YMT is een afkorting die steeds vaker opduikt in de biografieën van acteurs en technici in theaterprogramma's, onder de noemer 'Training'. Het heeft een plek veroverd naast de beste toneelscholen van het land als kweekvijver voor nieuw talent. En als producent is het een factor om rekening mee te houden bij de opdrachtverlening, ontwikkeling en promotie van oorspronkelijk nieuw dramatisch werk. Deze zomer brachten ze een magnifiek nieuw stuk op de planken dat onvergelijkbaar is met wat de meesten van ons ooit hebben gezien.

Afgelopen winter ving ik een glimp op van YMT's dansdrama 'Sweat Factory' uit 2015, tijdens een kerstconcert in de Salvation Army Hall op Oxford Street. Ik was zo onder de indruk van wat ik zag — en hoorde (de choreografie van Rachel Birch-Lawson op Garth McConaghie’s muziek bij het libretto van Aoife Manix) — dat ik wist dat ik alles wat dit gezelschap in deze vorm zou maken, moest zien.

Zodra 'The Dark Tower' werd aangekondigd, met dezelfde fascinerende choreografe en haar vaste partner Khyle Eccles, heb ik dan ook direct gereserveerd. Achteraf gezien was dat een van de beste beslissingen die ik ooit heb genomen.

Conor Mitchell, een theatermaker uit Noord-Ierland die muziek, tekst en vertelling versmelt, heeft een verbazingwekkende reactie geschreven op het hoorspel van Louis MacNeice uit 1946 met dezelfde titel. De oorsprong van het stuk spreekt al tot de verbeelding: aan het begin van het eerste jaar na de Tweede Wereldoorlog vroeg de BBC Home Service aan MacNeice om een versdrama over de relatie tussen de mens en oorlogsvoering, geïnspireerd op Robert Brownings gedicht 'Childe Roland to the Dark Tower Came' (dat weer wortelt in Shakespeares 'King Lear'). Benjamin Britten kreeg de opdracht voor de partituur. Het was een werk geboren uit immens lijden en opoffering, in een wereld waarin onrust en conflict eindeloos leken. Het zou vandaag de dag niet actueler kunnen zijn.

Hoewel dit namen zijn die we niet direct associëren met hedendaags musicaltheater, komt dat doordat dit werk ons voorbij de gebaande paden voert.

Wat Mitchell heeft geschreven is meer dan alleen doordrenkt van de geest van Britten; het opent met karakteristieke fanfares en bravoure, gevolgd door een krachtig koraal tutti in een breed tonaal kader dat direct doet denken aan de componist van 'Night Mail' tot 'War Requiem'. Hij schudt onze zekerheid over waar we zijn en wat er gebeurt door elkaar met verrassende wendingen in de harmonieën. Hij overrompelt ons met antifonale, galmende koorgroepen die als kanonsschoten resoneren in het industriële gebouw waar de uitvoering plaatsvindt.

En dan merken we een andere verwantschap op: de invloed van Brittens opvolgers, met name Michael Tippett, dringen zich op in dit muzikale avontuur. Gaandeweg voelt het bijna alsof we midden in 'A Child of our Time' zitten, met koralen van hartverscheurende schoonheid, of in de dramatiek en gevaren van de Tweede Symfonie. Het is opwindend. Het is verbijsterend. Het is ook de meest gedurfde, originele partituur die u deze zomer zult horen, afgezien van Andrew Lloyd-Webbers 'Jesus Christ Superstar' uit 1970.

We maken een soort louteringsreis van De Onbekende Soldaat. Bewust door MacNeice vormgegeven als een 'fabel', is de Soldaat het centrale figuur op een queeste. In de regie van Rachel Birch-Lawson wordt de reis, de zoektocht, de missie uitgebeeld door eindeloos wisselende formaties en ensembles. Ze verplaatst ons zelfs letterlijk: we klimmen via de trappen van het gebouw steeds hoger. De tweede ruimte is kleiner en verstikt door transparante plastic flessen; het derde en laatste niveau is een abrupt andere 'black box', met zwarte trappen die leiden naar een gestileerde toren (of is het de stofwolk van een atoombom?). De duur van elke fase wordt korter, waarbij de laatste kortstondig en prachtig aangrijpend is.

Dit alles beschrijft nog nauwelijks de overweldigende zintuiglijke aanval van de weelderige muziek en de elegante, precieze en warme menselijke bewegingen die het vormgeven. De hoeveelheid gezongen tekst maakt dat dit geen ballet is. De vitaliteit en schoonheid van de beweging maken dat het geen opera is. En het verhaal zelf is zo poëtisch gestileerd — in woordgebruik, structuur en intentie — dat het ook niet echt een drama is. Als het iets is, dan is het misschien een soort gedanst oratorium. Het is de uitgewerkte expressie van een serieus, bijna verheven onderwerp, maar getemperd door de eerlijke jeugdigheid van de cast (inclusief de vijf muzikanten in de band, die exact dezelfde uniformen dragen als het ensemble). De kwetsbaarheid van hun jonge jaren, de intensiteit waarmee ze elk detail belichamen en de overweldigende overgave aan het verhaal zijn even elektriserend als fascinerend. Je komt tot de conclusie: wat dit ook is, het is volstrekt nieuw.

Tegelijkertijd wordt een sterke beeldtaal gecreëerd in het strakke ontwerp van Sophie Barlow; een overwegend witte omgeving met rode accenten en de centrale, in het zwart geklede Soldaat. In deze wereld vertelt een groep van 35 jongeren tussen de 13 en 19 jaar ons het verhaal — in de vaak archaïsche, poëtische taal van MacNeice. Stel je voor: deze jongeren hadden slechts twee weken om 60 minuten aan complex muzikaal materiaal te leren, met tientallen ensembles vol fuga-patronen en stretti die een extreem hoge concentratie vereisen. Daarnaast moesten alle bewegingen worden ingestudeerd, inclusief lifts en sprongen, plus 30 minuten aan transities waarbij het publiek van plek naar plek wordt geleid. Ze hadden slechts één dag in het pand om zich voor te bereiden op het publiek. Hoewel de zangpartijen veeleisend zijn, is iedereen in het gezelschap ertegen opgewassen; ze klinken onder de deskundige leiding van muzikaal leider Richard Healey net zo volwaardig als een professioneel getraind koor. Elk lid van de groep heeft ook individuele momenten, zowel in dans als in zang. MacNeice creëert een lange lijst met personages die tijdens de epische reis verschijnen.

Ondersteunend hieraan is de instrumentatie onberispelijk gedetailleerd en alert op alle nuances van de tekst: Mitchell is een genie in theatrale kleur, in de traditie van Britten en voor hem Puccini. Ook de orkestraties zijn van zijn hand. De muzikanten, onder de uitstekende supervisie van Francis Goodhand, spelen met een adembenemende beheersing, met een speciale vermelding voor trompettist Cat Johnston, die een van de langste en moeilijkste eerste-trompetpartijen speelt die ik ooit heb gehoord (en dat drie keer per dag).

Gezien al dit moois, zal het lezers verbazen dat er tot nu toe weinig tot geen media-aandacht is geweest voor deze unieke prestatie. Dat is onbegrijpelijk, zeker met zoveel om van te houden. Dit ongelooflijk prachtige werk verdient de bewondering en aanmoediging van de nationale media en van alle kunstorganisaties die de spannendste ontwikkelingen in de Britse musicalwereld van de afgelopen jaren willen steunen. We moeten proberen het ontzagwekkende tempo van YMT bij te houden.

ONTDEK MEER OVER YOUTH MUSIC THEATRE