RECENSIE: The Heidi Chronicles, Music Box Theatre ✭✭✭✭

Foto: Joan Marcus Heidi Chronicles

The Music Box Theatre

1 april 2015

4 Sterren

Het is 1977. De kamer is absurd pompeus, zoals ostentatief dure hotels dat altijd zijn. Smakeloze maar gigantische kroonluchters zetten de toon. Er vindt een bruiloft plaats, een belangrijk feest van de beau monde. Kennissen van de bruidegom zoeken een uitvlucht. Maar de bruidegom spoort hen op, want ook al is David Cassidy een gast, voor de bruidegom zijn zij de meest interessante mensen in de kamer. Een van de groepsleden is de vrouw van wie hij echt houdt, zijn knipperlichtrelatie van jaren. Uiteindelijk zijn ze alleen en legt hij uit dat hij niet met haar kon trouwen: ze is een uitblinker, een wereldverbeteraar, een vrouw die dezelfde uitdagingen, successen en prestaties nastreeft als hij. Hij kon de concurrentie die zij zou vormen niet aan. Begrijpelijk genoeg raakt dit nieuws haar diep, het kwetst haar, het schokt haar.

Omdat ze weet dat wat hij zegt waar is.

Dit is de herneming van The Heidi Chronicles, het met de Pulitzer Prize bekroonde stuk van Wendy Wasserstein, geregisseerd door Pam Mackinnon, dat nu te zien is in Broadway's The Music Box theatre. Het stuk won in 1989 ook de Tony Award en was destijds een verfrissende, vlijmscherpe cause célèbre.

Nu, in de "verlichte" 21e eeuw, heeft het niets van zijn kracht en inzicht verloren, hoewel sommige manieren waarop ideeën en concepten worden gepresenteerd wat gedateerd overkomen. Het is een stuk over de ongelijkheid die vrouwen dagelijks ervaren in bijna elk aspect van het leven, de manier waarop vrouwen elkaar slecht, zelfs wreed behandelen, en de vreugde en valkuilen van langdurige vriendschappen. Bij de thema's rond vriendschap bereikt het stuk zijn meest scherpe en gepassioneerde hoogtepunt; weinigen zullen die scènes bekijken zonder zichzelf en hun eigen leven weerspiegeld te zien in facetten van de centrale relaties die zich over de decennia heen ontvouwen.

Universaliteit is hier het sleutelwoord. Wassersteins personages mogen dan Amerikaans zijn, de kwesties en dilemma's waarin ze verstrikt raken zijn universeel. Mannen behandelen vrouwen nog steeds ontstellend; vrouwen behandelen vrouwen nog steeds ontstellend; dromen over carrière en privéleven gaan zelden harmonieus samen; er zijn simpelweg niet genoeg goede mannen voor de goede vrouwen (of mannen) die zowel een waardevolle carrière als een liefdevolle, betekenisvolle relatie ambiëren.

In de moderne wereld lijken mensen niet meer over deze thema's te praten zoals deze personages dat doen. Er heerst bijna een acceptatie dat de tijd verder is gegaan, dat het lot van de vrouw aanzienlijk is verbeterd. Het is merkwaardig dat het zien van dit stuk in de oorspronkelijke tijdsinstelling juist de kracht ervan versterkt; het benadrukt hoe weinig er daadwerkelijk is veranderd ondanks het verstrijken van de jaren.

De vorm die Wasserstein gebruikt om het leven van haar hoofdpersonage en haar kring te portretteren, blijft fris. Bij de opening van beide aktes ziet het publiek een deel van een lezing die de kunsthistorica, de titulaire Heidi, geeft aan een geboeid publiek. Ze maakt het punt dat er in de kunstgeschiedenis nauwelijks aandacht is voor belangrijke vrouwelijke kunstenaars en illustreert dit met specifieke werken. Het gevoel van de vergeten, over het hoofd geziene vrouw wordt in deze scènes trefzeker neergezet. Maar meer nog: de specifieke kunstwerken tonen schijnbare rijkdom en rechtvaardiging, terwijl ze subtiel de notie overbrengen van de vrouw die haar realiteit niet onder ogen komt, maar ontvlucht.

Voorbeelden bewijzen het gelijk, maar lessen worden niet noodzakelijkerwijs geleerd. Dit geldt net zozeer voor de onderwerpen van ten minste twee van de schilderijen die Heidi met zo'n academisch vuur bespreekt, als voor haar eigen leven en dat van haar vrienden.

In de cruciale hoofdrol is Elisabeth Moss werkelijk uitzonderlijk. Met een gelijke dosis gratie en pijn is haar Heidi een vitale en zeer levensechte creatie: de aantrekkelijke, intelligente, gedreven, seksueel zelfverzekerde en compromisloze moderne vrouw. In een stuk waarin bijna alle personages zich in de loop der tijd aanpassen of heroriënteren, is Moss' Heidi degene die trouw blijft aan haar eigen visie en dromen, ongeacht de persoonlijke prijs.

Moss brengt dit alles met precisie en een heerlijke overtuiging in kaart. De openingsscène, waarin zij en een vriend op een schoolfeest zijn, is een geweldig samenspel van onzekerheid en non-conformisme en zet direct de toon voor het personage. Haar scènes met Jason Biggs zijn stuk voor stuk voorbeeldig en werpen een scherp licht op de zwakheden en krachten van haar personage. Ze heeft een monoloog in de tweede akte – weer een lezing, maar heel anders dan die over kunstgeschiedenis – die perfect gedoseerd is en van pijn doordrenkt.

Maar haar beste scène is eigenlijk het moment waarop de twee belangrijkste mannen in haar leven haar het zwijgen opleggen tijdens een nationale televisie-uitzending, geholpen door de vrouwelijke presentatrice. De stille, ongelovige woede van Moss is hypnotiserend. Ze is in buitengewone vorm.

Als de bevoorrechte 'jock' met hersens maar zonder zin in avontuur, blijkt Jason Biggs een uitstekende keuze als Scoop, de journalist die waarschijnlijk de liefde van Heidi's leven is. Perfect arrogant, intellectueel scherp, maar getekend door lust en ambitie; Scoop is het type man waar moderne vrouwen onvermijdelijk mee te maken krijgen. Geobsedeerd door zichzelf en onverschillig tegenover de vrouw met wie hij trouwt, maar merkwaardig genoeg geobsedeerd door wat zijn kinderen van hem vinden. Biggs levert een volwassen en zeer complexe prestatie af.

De andere man in Heidi's leven is Peter, de arts op wie ze rustig maar vastberaden verliefd wordt, maar met wie de relatie nooit wordt geconsumeerd. Bryce Pinkham neigt in deze rol iets te veel naar het type 'John Inman' om het volledig te laten werken; ja, hij is erg grappig, maar de humor gaat ten koste van de diepgang. Er is geen reden, althans niet in de eerste akte, waarom Peter zo 'camp' en 'queeny' moet zijn. Heidi is niet dom; ze zou allang door moeten hebben dat Peter homoseksueel is, gezien hoe overduidelijk Pinkham dat speelt. Hierdoor komt het als een schok voor Heidi wanneer Peter uit de kast komt, maar het publiek zag het al mijlenver aankomen.

In de tweede akte levert dit meer problemen op. Pinkhams slotscène zou krachtiger en verwoestender moeten zijn. Maar de eerder neergezette 'camp'-stijl ondermijnt de inherente kracht van de confrontatie met Heidi wanneer zij plotseling aankondigt dat ze haar leven wil ontvluchten. Het is een gemiste kans.

De andere vrouwen in Heidi's leven worden sterk en met de nodige scherpte neergezet door Tracee Chimo, Ali Ahn, Leighton Bryan en Elise Kibler. Ahn is uitstekend als de brutale Susan die vaker van beroep en koers wisselt dan van kleding; Chimo is sensationeel als de verbolgen lesbienne en later als een slijmerige, verschrikkelijke tv-presentatrice, en Bryan is uitzonderlijk als de gekleineerde vrouw van Scoop. Kibler en Chimo zijn bijzonder goed in het overtuigend laten zien van de veranderingen die vrouwen zichzelf opleggen om succes te behalen.

Het gebruik van muziek en projecties helpt het geheel soepel van jaar naar jaar te laten vloeien. De regie van Mackinnon is vooral bij de vrouwen indrukwekkend; het hele stuk voelt urgent en heeft een intense, belonende focus. Het tempo verslapt nooit. John Lee Beatty ontwierp een decor dat bij elke scène verandert, maar een klinisch aspect behoudt, wat het analytische karakter van de kunsthistorica en de dissectie van Heidi's leven benadrukt.

De twee vrouwen op middelbare leeftijd naast me meenden dat het stuk gedateerd was en dat "vrouwen tegenwoordig niet meer zo over die zaken praten". Fascinerend. Dat zouden ze absoluut wel moeten doen. Wassersteins stuk heeft nog steeds een belangrijke boodschap; het zou verplichte kost moeten zijn voor jonge mannen wereldwijd.

Een rijke en zeer de moeite waard zijnde herneming, met een glansrol van Elisabeth Moss die schitterend en pijnlijk eerlijk is.

RESERVEER TICKETS VOOR THE HEIDI CHRONICLES