RECENSIE: The Ruffian On The Stair, Hope Theatre ✭✭✭

Tim Hochstrasser recenseert Joe Ortons The Ruffian On The Stairs, nu te zien in het Hope Theatre.

The Ruffian on the Stair

The Hope Theatre

2 februari 2019

3 Sterren

Boek Tickets

‘Ze denken dat ze je als vuil kunnen behandelen omdat je een crimineel bent. Hier zo binnenkomen. Een man recht in zijn gezicht vertellen. Zelfs in Ninevé waren de zeden niet zo losbandig.’

Dit kan alleen de paradoxale en messcherpe stijl van Joe Orton zijn: de beledigde morele verontwaardiging en autoriteit van iemand die buiten de conventionele moraal staat, de gevatte en kernachtige replieken uit de mond van iemand die oogt als een ongeschoolde bruut, en het omverwerpen van conventionele aannames over goed en kwaad, over slachtoffer en onderdrukker.

Ortons oeuvre is niet groot, en zelfs zijn drie avondvullende toneelstukken worden niet vaak opgevoerd. Daarom is deze herneming van The Ruffian on the Stair zeer welkom. Maar het blijft een buitenbeentje. Oorspronkelijk was het een hoorspel, gebaseerd op de roman The Boy Hairdresser die Orton samen met zijn minnaar Kenneth Halliwell schreef; later werd het herschreven tot een eenakter van een uur, als onderdeel van een double-bill in het laatste jaar van Ortons korte leven. Hoewel het qua vorm een product is van de gerijpte auteur, met de sobere, exacte technische trefzekerheid van zijn beste werk, loopt het thematisch vooruit op zaken die in zijn latere werk met meer diepgang en verfijning worden behandeld. Er staat geen woord te veel in, niets duurt langer dan nodig; maar veel van wat er wordt gezegd over homoseksualiteit, incest, katholicisme, moord en de tirannie van conventionele hypocrisie, kwam elders grondiger en effectiever uit de verf.

Het is in essentie een stuk voor drie acteurs. Mike (Gary Webster), een slechtbetaalde huurmoordenaar met brute instincten en biseksuele neigingen, en Joyce (Lucy Benjamin), een fletse, getergde voormalige prostituee, vormen een ongemakkelijk stel onder één dak. Hij is een Ierse katholiek (hoewel er vreemd genoeg geen accent te horen is) en zij een Londense protestantse, en in de eerste twintig minuten wordt er nogal wat vermoeiende spot gedreven met hun geloof en burgerlijke opvattingen. De actie en het tempo trekken aan met de komst van Wilson (Adam Buchanan), die als een confronterende, jeugdige frisse wind door deze beklemmende setting waait – de voorbode van Mr Sloane. Hij verschijnt onder het valse voorwendsel een kamer te willen huren en is de typische ontregelende buitenstaander die in elk Orton-stuk voorkomt, en die nauwere banden blijkt te hebben met een of beide spelers dan we aanvankelijk konden vermoeden. Het samenspel tussen de acteurs wordt merkbaar sterker naarmate de handeling opbouwt naar de duistere en gewelddadige ontknoping. Alle drie de spelers blinken uit door de tekst van Orton volledig te benutten, of deze nu somber, amusant of kluchtig is. Net als het kunstgebit in Loot, leveren de goudvissen van Joyce een opmerkelijke, lachwekkende bijdrage aan de ontknoping, waarbij de ballon van ernst op precies het juiste moment wordt doorgeprikt.

Het creatieve team heeft de sfeer van de jaren zestig knap gereproduceerd: rekwisieten, decor, meubilair en achtergrondmuziek roepen succesvol het morsige maar levendige milieu op van een appartement in Islington in 1967. Het decorontwerp van Rachael Ryan laat zien hoe effectief een zeer kleine ruimte benut kan worden. We kijken letterlijk door de armoe heen, doordat de systeemwand zicht biedt op de straat buiten. Hoewel de claustrofobische nabijheid van het publiek voordelen heeft, leken de acteurs soms belemmerd in hun bewegingen tussen de overvolle meubels en doordat ze zich een weg moesten banen langs de toeschouwers. Misschien hadden er een paar stoelen opgeofferd moeten worden om het leven van de spelers iets makkelijker te maken?

Dit laatste punt sluit aan bij de belangrijkste kritiek op wat verder een zeer solide en verdienstelijke productie is. Het tempo lag vaak net iets te laag en was te eenvormig. Ortons teksten zijn als een partituur: de strakke schrijfstijl betekent niet dat er geen ruimte is voor variatie en snelheid in de voordracht. Zoals onlangs nog bleek in de heerlijke productie van Loot in het Park Theatre, zijn er momenten waarop de waanzinnige rotvaart van een volbloed klucht net zo hard nodig is als momenten van stilte en overweging. Die variatie kregen we hier niet van regisseur Paul Clayton, en dat was een gemiste kans.

Al met al is dit een verdienstelijke, maar niet uitzonderlijke productie met veel solide kwaliteiten. Het werkt goed in de intieme ruimte van het Hope Theatre, maar als het stuk langer was geweest, was er een scherpere regie nodig geweest om het materiaal de juiste mate van cynische, bravoure-achtige intensiteit mee te geven.

Samenvatting: Hoewel dit geen 'vintage' Orton is, verdient dit stuk het om vaker opgevoerd te worden. Het krijgt hier een meer dan respectabele uitvoering van een creatief team dat de specifieke esthetiek goed aanvoelt.

Te zien tot 16 februari 2019

BOEK TICKETS VOOR THE RUFFIAN ON THE STAIRS