RECENZJA: The Ruffian on the Stair, Hope Theatre ✭✭✭

Tim Hochstrasser recenzuje sztukę Joe Ortona „The Ruffian on the Stairs”, wystawianą obecnie w The Hope Theatre.

The Ruffian on the Stair

The Hope Theatre

2 lutego 2019

3 Gwiazdki

Rezerwacja biletów

„Myślą, że skoro jesteś przestępcą, mogą cię traktować jak śmiecia. Przyjść tu w ten sposób. Powiedzieć to człowiekowi prosto w twarz. Nawet moralność Niniwy nie była tak luźna”.

To może być tylko paradoksalny i precyzyjny styl Joe Ortona: pełne oburzenia roszczenia do moralności i autorytetu płynące od kogoś spoza konwencjonalnego porządku, błyskotliwe i aforystyczne riposty w ustach kogoś pozornie brutalnego i niewykształconego oraz odwrócenie tradycyjnych założeń – nie tylko tego, co dobre i złe, ale też ról ofiary i oprawcy.

Dorobek Ortona nie jest obszerny, a nawet jego trzy pełnowymiarowe sztuki nie są wystawiane zbyt często. Z tym większym zadowoleniem przyjmujemy wznowienie „The Ruffian on the Stair”. Jest to jednak pozycja specyficzna. Pierwotnie słuchowisko radiowe, oparte na powieści „The Boy Hairdresser” napisanej wspólnie przez Ortona i jego kochanka Kennetha Halliwella, zostało później przeredagowane na godzinną sztukę, stanowiącą część dyptyku wystawionego w ostatnim roku krótkiego życia autora. Choć formalnie jest to dzieło dojrzałe, cechujące się oszczędnością i techniczną pewnością najlepszych prac Ortona, to tematycznie zapowiada ono wiele wątków, które z większą finezją i głębią zostały rozwinięte w jego późniejszych dramatach. Nie ma tu zbędnych słów, nic się nie dłuży; jednak wiele z tego, co powiedziano o homoseksualizmie, kazirodztwie, katolicyzmie, morderstwie i tyranii konwencjonalnej hipokryzji, zostało dopracowane z lepszym skutkiem w innych dziełach autora.

W obsadzie mamy w zasadzie trzy osoby. Mike (Gary Webster), drobny płatny zabójca o brutalnych instynktach i biseksualnych skłonnościach, oraz Joyce (Lucy Benjamin), blada, poniewierana była prostytutka, tworzą niepewny związek pod jednym dachem. On jest irlandzkim katolikiem (choć co dziwne, bez śladu akcentu), ona londyńską protestantką – przez pierwsze dwadzieścia minut spektaklu autor bawi się ich przekonaniami i mieszczańskimi uprzedzeniami, co bywa nieco nużące. Akcja nabiera tempa wraz z pojawieniem się Wilsona (Adam Buchanan), powiewu konfrontacyjnej, młodzieńczej świeżości, który wkracza w tę duszną atmosferę – to pierwowzór pana Sloane’a. Przybywając pod pretekstem wynajęcia pokoju, staje się typowym dla Ortona intruzem burzącym spokój, który okazuje się mieć z domownikami bliższe relacje, niż moglibyśmy przypuszczać. Jakość interakcji między aktorami wyraźnie wzrasta, gdy akcja zmierza do mrocznego i gwałtownego finału. Cała trójka spisuje się świetnie, w pełni wykorzystując kwestie napisane przez Ortona – czy to ponure, zabawne, czy wręcz farsayczne. Podobnie jak sztuczna szczęka w „Łupie” (Loot), tak i złota rybka Joyce wnosi istotny, groteskowy element do rozwiązania akcji, w odpowiednim momencie przebijając balon powagi.

Zespół kreatywny wykonał kawał dobrej roboty, odtwarzając klimat lat 60.: rekwizyty, wystrój, meble i muzyka w tle skutecznie przywołują obskurny, a zarazem tętniący życiem świat mieszkania na pierwszym piętrze w Islington w 1967 roku. Scenografia Rachael Ryan pokazuje, jak umiejętnie można wykorzystać bardzo małą przestrzeń. Przebijamy się wzrokiem przez nędzę wnętrza – dosłownie – gdy ścianka działowa ustępuje miejsca widokowi na ulicę. Choć klaustrofobiczna bliskość widza i akcji ma swoje zalety, aktorzy wydawali się momentami skrępowani koniecznością poruszania się wśród gęsto ustawionych mebli i przeciskania się między publicznością. Może warto byłoby poświęcić kilka miejsc na widowni, by ułatwić wykonawcom zadanie?

Ten ostatni punkt wiąże się z najważniejszym zarzutem wobec tej skądinąd solidnej i rzetelnej produkcji. Tempo było często zbyt wolne i monotonne. Teksty Ortona są jak partytura muzyczna: zwięzłość zapisu nie wyklucza różnorodności i szybkości podawania kwestii. Jak pokazała niedawna, zachwycająca inscenizacja „Łupu” w Park Theatre, są momenty, gdy szaleńcze tempo czystej farsy jest równie potrzebne, co chwile pauzy i namysłu. W tej inscenizacji reżyser Paul Clayton nie zapewnił nam tej różnorodności, a to niewykorzystana szansa.

Podsumowując, jest to produkcja godna uwagi, choć nie wybitna, mająca wiele solidnych zalet. Dobrze sprawdza się w kameralnej przestrzeni Hope Theatre, ale gdyby sztuka była dłuższa, wymagałaby bardziej zdecydowanej reżyserii, by oddać materiał z odpowiednią dozą cynicznej i brawurowej intensywności.

W skrócie: Choć nie jest to szczytowe osiągnięcie Ortona, sztuka ta zasługuje na częstsze wystawianie, a w tym przypadku doczekała się więcej niż przyzwoitej realizacji ze strony zespołu kreatywnego czującego jej specyficzną estetykę.

Spektakle do 16 lutego 2019

REZERWACJA BILETÓW NA THE RUFFIAN ON THE STAIRS