RECENSIE: The Vortex, Chichester Festival Theatre ✭✭✭✭

Onze eigen theaterrecensent Libby Purves bespreekt Noel Cowards The Vortex, nu te zien in het Chichester Festival Theatre.

Lia Williams en Joshua James in The Vortex. Foto: Helen Murray The Vortex

Chichester Festival Theatre

4 Sterren

Boek Tickets DE ROARING TWENTIES OP DE RAND VAN DE AFGROND

Terwijl Noel Coward in de jaren twintig het publiek choqueerde en betoverde met dit uiterst bittere en intense toneelstuk, legde hij ondertussen de laatste hand aan de klucht Hay Fever en werkte hij toe naar Private Lives, Design for Living, Blithe Spirit en een naam die synoniem werd met lacherig-cynische, luchtige 'drawing-room' komedies. Dit eerste succes is echter hun donkere en woedende oudere neef: een fascinerende veroordeling van alle glamoureuze losbandigheid die Coward later met lichtere spot zou behandelen.

Isabella Laughland en Sean Delaney in The Vortex. Foto: Helen Murray

Toen ik The Vortex de vorige keer zag, vond ik het tot mijn spijt vooral irritant: de explosieve ontknoping werd overschaduwd door een pure afkeer van te veel personages. Je kunt een overdosis krijgen aan gedateerd gevat sociaal geklets. Deze versie is intelligenter: in zijn snelle enscenering - geholpen door een draaitoneel en zelfs wat rook - toont regisseur Daniel Raggett geen angst dat we wat woorden missen in het beginkwebbelen van de beau-monde of de partyscène. Het belangrijkste is dat we de koortsachtigheid van die levens voelen en de kern begrijpen: de broze ijdelheid van Florence Lancaster, haar afhankelijkheid van de aanbidding door de lompe Tom, het onbehagen van haar teruggekeerde zoon Nicky en de onwaarschijnlijkheid van de verloving tussen dat zwevende, nerveuze schepsel en de nuchtere Bunty.

Joshua James, Isabella Laughland, Esme Scarborough en Lia Williams in The Vortex. Foto: Helen Murray Noel Coward

De opening is dan ook snel en schetsmatig, waarbij op vlotte wijze volkomen zinloze personages worden geïntroduceerd, zoals Clara (prachtig gezongen) en Pauncefoot (award voor 'Beste Camp roken'). Sommige regels gaan verloren in gemurmel en geklets, waardoor er meer gewicht valt op de aanbiddende maar scherpzinnige Helen. Zij zou willen dat Florence haar leeftijd toegeeft en erkent dat haar absurd jonge minnaar Tom lang niet zo verliefd is als zij. Ze duidt ook op wat later duisterder wordt: Nicky’s toenemende drugsverslaving. Ook vangen we een trieste glimp op van Florence’s echtgenoot David, van wie de diva koert dat hij "oud werd terwijl ik jong bleef", en die de enige ouder is die oprecht blij is om zijn 24-jarige zoon weer thuis te hebben uit Parijs.

Sean Delaney, Lia Williams, Evan Milton, Isabella Laughland en Jessica Aladde in The Vortex. Photo: Helen Murray

Die vastberadenheid van de regie zet door in de tweede akte, de partyscène waarin we genadeloos worden meegesleurd door het draaiende decor van Joanna Scotcher en opvallende bewegingen, rook en lawaai. Niet in de laatste plaats door Nicky aan de piano (wanneer het erotische debacle plaatsvindt, is de muziek en het geluid van Giles Thomas overweldigend, en door de rook denk je even dat een 'drawing-room-comedy' in een horrorfilm is veranderd). Uiteindelijk maken alle opsmuk, modieuze meubels en schreeuwende gasten plaats voor momenten op een leeg toneel tussen Helen, Florence en uiteindelijk de katalysator: Nicky. Hij verkeert in een Hamlet-achtige woede over de seksuele losbandigheid en zelfbedrog van zijn moeder.

Sean Delaney, Lia Williams in The Vortex. Foto: Helen Murray

Deze aanpak werkt en stript het stuk terug naar de beoogde woedende kern. Priyanga Burford als Helen en Hugh Ross als echtgenoot David zorgen voor een beschaafde, voorzichtige diepgang terwijl de andere personages op een ramp afstevenen. En in het middelpunt is Lia Williams - gamine in rijbroek, dan gehuld in een glamoureuze avondjurk en uiteindelijk rillend in nachtkleding - fabelachtig. Ze schakelt van broze vrolijkheid naar huilende vernedering, terug naar uitdagendheid ("Het kan toch geen misdaad zijn om bemind te worden, geen misdaad om gelukkig te zijn!") en geeft zich uiteindelijk over aan de realiteit van een minder romantische vorm van liefde, geschokt door hoe dicht haar zoon bij de afgrond staat. Nicky wordt gespeeld door Joshua James, de echte zoon van Williams, maar bovenal een ervaren en subtiel acteur. Hij blijkt uitstekend in staat om de charmante, fragiele en wanhopige jongen neer te zetten die moederliefde heeft moeten missen. Samen zijn ze sensationeel op dat kale toneel aan het slot. Je stokt de adem in de keel.

The Vortex is tot en met 20 mei 2023 te zien in het Chichester Festival Theatre.