RECENSIE: Twelve Angry Men, Garrick Theatre ✭✭✭

Twelve Angry Men Twelve Angry Men Garrick Theatre 12 november 2013

Reginald Rose wist als geen ander hoe je een toneelstuk moet structureren. Hij schreef vlijmscherpe, sobere dialogen die gelaagd en authentiek aanvoelden; teksten die de personages verdieping gaven, grappig of krachtig waren (of beide) en moeiteloos het verhaal dienden. Zijn meest geprezen werk is, terecht, Twelve Angry Men, dat momenteel te zien is in een herneming in het Garrick Theatre onder regie van Christopher Haydon.

Het stuk volgt de beraadslagingen van een volledig mannelijke jury in een moordzaak. Bij aanvang vinden elf juryleden de verdachte schuldig, maar aan het einde van het stuk wordt de verdachte vrijgesproken. Het lijkt vaak alsof het stuk draait om de deugdzaamheid van het rechtssysteem, maar dat is niet zo: het gaat over gewone mensen die ongewone dingen doen, en over de rol die burgers spelen in een evenwichtige samenleving. Bovendien is het een indringend onderzoek naar de manier waarop vooroordelen levens kunnen verwoesten.

In veel opzichten is het een ouderwets stuk, maar dat is eerder een kracht dan een zwakte. Het komt tot grote hoogte wanneer de acteurs subtiel en slim genoeg zijn om hun personages u2013 die elk uniek zijn en een diverse dwarsdoorsnede van de maatschappij vormen u2013 perfect neer te zetten.

In de huidige tijd is het onduidelijk waarom het stuk niet zonder pauze wordt gespeeld; de spanning leent zich daar uitstekend voor en de speelduur zou ruim onder de twee uur blijven.

Het stuk heeft nauwelijks een decor nodig, maar deze productie wordt goed ondersteund door het ingenieuze ontwerp van Michael Pavelka (inclusief een draaiende jurytafel die je nooit ziet bewegen, maar die wel constant van positie verandert) en het slimme lichtplan van Mark Howland.

Om echt te slagen heeft het stuk echter twaalf uitmuntende acteurs nodig, waarvan niemand de behoefte heeft om de ster van de show te zijn. Elk personage heeft zijn moment in de schijnwerpers, en het stuk werkt het best wanneer dat wordt toegestaan. De dramatiek ontrolt zich dan als een symfonie; aanzwellend tot een crescendo om daarna weer weg te ebben en opnieuw op te bouwen, terwijl verschillende juryleden als instrumenten om de beurt de boventoon voeren.

Er zijn vijf cruciale juryleden (3, 4, 8, 9 en 10) op wier schouders de kernscu00e8nes rusten.

Martin Shaw is een geweldige 'nummer 8', het jurylid dat gelooft in gerede twijfel en langzaam de visie van de anderen kantelt. Robert Vaughn is prima als de oude man (9), maar hij leest veel tekst op (van een script dat duidelijk op de tafel ligt verstopt) en wordt op het podium vaak betrapt op het repeteren van regels die hij nog moet uitspreken. Echter, op de momenten dat hij er volledig 'in' zit, is hij meeslepend.

Jeff Fahey (3, de gekwetste vader met een wrok tegen de jeugd) en Miles Richardson (10, de racistische hufter) blijken niet helemaal opgewassen tegen de uitdaging van hun verwerpelijke personages, waardoor er helaas cruciale dramatische momenten verloren gaan. Dit lijkt eerder te maken te hebben met regiekeuzes dan met acteertalent, want beide heren lijken wel degelijk in staat om kwaliteit te leveren. De echte onderhuidse spanning die elk van deze twee juryleden individueel kan veroorzaken, wordt hier nooit bereikt.

Vanavond viel Luke Shaw in als nummer 4, maar hij was in vrijwel elk opzicht weinig overtuigend: nummer 4 bezit een ijzeren discipline en een onwrikbare overtuiging die hier volledig ontbraken. Net als nummer 10 is '4' bevooroordeeld, maar dan over zijn eigen superioriteit. Dat is een fundament van het drama en zonder die laag gaat er veel verloren.

Martin Turner (11, de immigrant) and Nick Moran (7, de honkbalfanaat) zijn allebei uitstekend in hun typering, hoewel ze beiden meer aandacht zouden kunnen besteden aan hun accent en het ritme van hun monologen.

Robert Blythe (6), Edward Franklin (5) en Jon Carver (de understudy voor de juryvoorzitter) brengen het er allemaal bewonderenswaardig vanaf; de anderen iets minder.

Het is een de moeite waard zijnde avond in het theater, behoorlijk boeiend zelfs, maar het haalt niet het niveau van opwinding dat mogelijk zou moeten zijn. En dat lijkt niet aan de cast te liggen. Het wijst eerder op een wat fletse regie, die meer nadruk legt op beweging dan op de kansen die de dialoog en de plotwendingen bieden.