ELEŞTİRİ: On Öfkeli Adam (Twelve Angry Men), Garrick Theatre ✭✭✭

12 Öfkeli Adam 12 Öfkeli Adam Garrick Tiyatrosu 12 Kasım 2013

Reginald Rose, bir dramatik eseri nasıl kurgulayacağını ve karakteri geliştiren, komik ya da etkileyici (veya her ikisi birden) ve oyuna zahmetsizce hizmet eden o canlı, sade diyalogları nasıl yazacağını çok iyi biliyordu. En ünlü eseri olan ve şu an Garrick Tiyatrosu'nda Christopher Haydon yönetmenliğinde sahnelenen 12 Öfkeli Adam da bu övgüyü sonuna kadar hak ediyor.

Oyun, bir cinayet davasındaki tamamı erkeklerden oluşan bir jürinin müzakerelerini konu alıyor; perde açıldığında 11 jüri üyesi sanığın suçlu olduğunu düşünürken, oyunun sonunda 'Suçsuz' kararına varılıyor. Dışarıdan bakıldığında oyun adaletin doğruluğu hakkındaymış gibi görünse de aslında öyle değildir: Bu oyun, normal insanların anormal şeyler yapması ve sıradan insanların iyi bir toplumdaki rolü üzerinedir. Aynı zamanda ön yargıların hayatları nasıl mahvedebileceğine dair ciddi ve eksiksiz bir incelemedir.

Birçok açıdan oyun eski tarz kalıyor ancak bu zayıflıktan ziyade bir güç kaynağı. Aktörler, toplumun farklı kesimlerini temsil eden karakterlerini (ki hiçbiri birbirine benzemez) tam olarak yansıtacak kadar zeki ve ölçülü olduklarında oyun adeta şahlanıyor.

Günümüzde oyunun neden ara verilmeden sergilenmediğini anlamak güç; zira mevcut gerilim buna izin veriyor ve süre de iki saatin oldukça altında kalırdı.

Oyunun dekor açısından neredeyse hiçbir şeye ihtiyacı yok; ancak buradaki prodüksiyon, Michael Pavelka'nın zekice tasarlanmış dekoru (hiç hareket ettiğini görmediğiniz ama düzenli olarak dönen jüri masasıyla tamamlanmış) ve Mark Howland'ın başarılı ışık tasarımıyla iyi desteklenmiş.

Ancak oyunun layığıyla işleyebilmesi için, hiçbirinin 'yıldız' olma kaygısı gütmediği on iki dikkat çekici aktöre ihtiyacı var. Her karakterin kendi parladığı anlar mevcut ve oyun, dramanın gerçek bir senfoni gibi akmasına izin verildiğinde; yani jüri üyeleri/enstrümanlar sırayla öne çıkıp kreşendolara ulaşıp sonra geri çekildiğinde ve tekrar tekrar zirve yaptığında en iyi sonucunu veriyor.

Ancak merkezi bölümlerin üzerinde yükseldiği beş kilit jüri üyesi (3, 4, 8, 9 ve 10) var.

Martin Shaw, 'Makul Şüphe'ye inanan ve diğerlerinin fikirlerini yavaş yavaş değiştiren 8 numaralı jüri üyesinde harika bir iş çıkarıyor. Robert Vaughn yaşlı adam karakterinde (9 numara) iyi, ancak birçok repliği (masaya gizlenmiş bir metinden) okuyor ve sık sık sahnede henüz söylemediği repliklerin provasını yaparken görülüyor. Yine de ana odaklandığında oldukça etkileyici.

Jeff Fahey (gençliğe öfke duyan yaralı baba, 3 numara) ve Miles Richardson (ırkçı tip, 10 numara) bu zorlu ve iğrenç karakterlerin üstesinden tam olarak gelemiyorlar ve ne yazık ki kilit dramatik anlar heba oluyor. Bu durum oyunculuk yeteneğinden ziyade yönetmenlik tercihleriyle ilgili olabilir, zira her iki aktör de rollerinin hakkını verebilecek kapasitede görünüyor. Fakat bu iki jürinin ayrı ayrı yaratabileceği o gerçek gerilim burada asla yakalanamıyor.

Bu akşam 4 numara olarak sahneye çıkan Luke Shaw, her bakımdan sönük kaldı: 4 numarada olması gereken o çelik gibi sertlik ve inanç kararlılığı burada tamamen eksikti. 10 numara ne kadar ön yargılıysa, 4 numara da kendi üstünlüğü konusunda o kadar ön yargılıdır. Bu, dramanın kilit taşlarından biridir ve o olmadan çok şey eksik kalıyor.

Martin Turner (göçmen, 11 numara) ve Nick Moran (beyzbol tutkunu, 7 numara) karakterizasyonlarında oldukça başarılılar; ancak her ikisinin de aksanlar ve konuşma ritimleri üzerinde biraz daha çalışması gerekiyor.

Robert Blythe (6), Edward Franklin (5) ve Jon Carver (Jüri Başkanı yedeği) görevlerini takdire şayan bir şekilde yerine getiriyorlar; diğerleri için ise aynı şeyi söylemek pek mümkün değil.

Tiyatroda geçirilmiş, oldukça sürükleyici ve kayda değer bir gece, ancak olması gereken heyecan düzeyine ulaşamıyor. Bu durum oyuncu kadrosundan ziyade, diyaloğun ve olay örgüsünün sunduğu cevherlerden çok devinime vurgu yapan sönük yönetmenlikten kaynaklanıyor gibi görünüyor.