RECENSIE: The Testament Of Mary ✭

The Testament of Mary

Barbican Theatre

20 mei 2014

1 ster

Een van de grootste mysteries, een van de brandende kwesties van onze tijd, een van de meest prikkelende en veelbesproken controversiële onderwerpen van het moderne leven is opgelost, onthuld en belicht door de productie van The Testament of Mary onder regie van Deborah Warner, die momenteel te zien is in het Barbican Theatre.

Fiona Shaw scheert haar schaamhaar volledig weg.

Althans, dat doet ze voor deze voorstelling; een solovoorstelling die het resultaat is van een samenwerking tussen Shaw en Warner, op basis van tekst geschreven door Colm Toíbín.

Ik noem dit omdat, opvallend genoeg, die onthulling werkelijk de enige is die de productie te bieden heeft.

Toíbín schreef het stuk oorspronkelijk als een monoloog, daarna als een novelle (genomineerd voor de Booker Prize), waarna Warner en Shaw hun samenwerking naar Broadway brachten en vandaaruit naar de Barbican.

Toíbín schrijft met vakmanschap en souplesse; sommige passages zijn prachtig suggestief, bijna magisch in hun reikwijdte en schoonheid.

Het simpele concept is om de hoogtepunten uit het leven van Christus te vertellen vanuit het perspectief van zijn moeder; een vrouw die, zoals zovelen, haar leven en geluk opofferde voor haar kind. Natuurlijk is het geen eenvoudige versie; Toíbín verweeft het narratief met onverwachte gebeurtenissen, gedachten en gevoelens. Hiermee levert hij commentaar op geloof, feminisme en moderne maatschappelijke thema's, terwijl hij tegelijkertijd Lazarus, de kruisiging, de wederopstanding en andere kernpunten van het christendom behandelt.

Het zou ongetwijfeld een krachtig hoorspel zijn. Sterker nog, de productie van Warner bewijst vooral dat de woorden van Toíbín gelezen of simpelweg gehoord moeten worden; de verbeelding van de lezer of luisteraar kan relevantere en treffendere beelden oproepen dan Warner hier voor elkaar krijgt.

De avond begint met de uitnodiging aan het publiek om het podium te betreden, waar men tussen de diverse rekwisieten en meubelstukken kan ronddwalen. Dan verschijnt mevrouw Shaw op het toneel met een enorme gier op haar hand en loopt tussen het publiek door. Dit alles lijkt een notie van "het afkluiven van de botten" te suggereren, een gedachte die wordt versterkt door de verdwijning van de gier zodra de tekst begint en het eerste beeld als de lichten aangaan: Shaw die twee droge botten tevoorschijn haalt uit haar kleding.

Ja, het is echt zo lomp en onhandig als het klinkt.

In de programmatoelichting zegt Warner:

"Op de vraag hoe het voelt om alleen op het podium te staan, antwoordt Fiona dat ze in Testament niet echt alleen is. Naast haar gevleugelde vriend van voor de show – de gier – wordt ze ondersteund door een buitengewoon land- en klanklandschap, dat verschillende lagen van aanwezigheid en leven brengt in de droomwereld waarin ze speelt. Maar ik denk dat we beiden zouden zeggen dat er nog een verdere dynamiek is aan dit gevoel van gemeenschap."

Mocht u benieuwd zijn: die verrassende verdere dynamiek blijkt dus het publiek te zijn. Wie had gedacht dat in een live theatervoorstelling de reactie van het publiek een significante rol zou spelen?

Tja.

Inderdaad.

Iedereen die ooit in een toneelstuk heeft gespeeld of er een heeft geregisseerd.

Maar terug naar Warners "buitengewone land- en droomlandschap". Dit is een rommelige verzameling van rekwisieten en meubilair, liefdevol gerangschikt door Tom Pye, waarvan niets werkelijk helpt om de tekst te verhelderen, maar die wel Shaw's performance in de weg staan.

Wat Warner probeert te doen, is indruk maken op het publiek met kunstjes: kostuumwissels, een boom die door moet gaan voor het kruis (en die eigenlijk best fraai is, zo hangend boven de grond, tergend buiten het bereik van de verwachtingen), schermen die op en neer en heen en weer bewegen en waarop licht reflecteert of van kleur verandert, stoelen, een waterbassin waarin de plotseling naakte Shaw zichzelf onderdompelt als een soort doop, een kooi voor de afwezige gier, een ladder, een tafel en ander puin.

Het is pure afleiding, alsof de rauwe kracht van het werk niet volstaat om de aandacht van het publiek vast te houden, alsof Shaw niet in staat is om tachtig minuten lang een volle zaal te boeien. Warners rommelige, zinloze opsmuk van het woord leidt er alleen maar van af, beperkt het en zwakt het af.

Shaw is bij vlagen magisch. In de scènes over de kruisiging en de wederopstanding is ze op haar best. Maar ontdaan van de onzin van Warner zou ze beter tot haar recht komen; daar bestaat geen twijfel over.

In zekere zin is haar meest indrukwekkende prestatie het moment waarop de tekst is voltooid, de lichten zijn gedoofd en weer aangaan voor het bühne-applaus. Daar, op dat moment, straalt Shaw een gevoel van totale uitputting uit; ze doet je geloven (nou ja, bijna) dat niemand ooit zo hard heeft gewerkt op een toneel. Maar haar ogen vertellen een ander verhaal: ze zijn levendig, zoekend, vragend om de bijval. Fascinerend. Zo'n doelbewuste manipulatie.

Dit is een meedogenloze en zinloze poging om grootsheid te fabriceren. Het faalt op alle mogelijke en meetbare manieren. Zelfs degenen die aan het eind enthousiast opstonden, verkeerden tijdens de uitvoering in een mist van verwarring. Futloze onbegrip sloeg om in verplichte aanbidding – de Guardian gaf het immers vijf sterren. En Shaw is tenslotte een groot actrice.

Het is waar: Fiona Shaw kan wonderbaarlijk werk leveren. Alleen niet dit keer.

Dit keer slaat Deborah Warner de plank weer volledig mis en vernietigt ze bijna alles wat waardevol is aan de theaterervaring.

Een fantastisch middel tegen slapeloosheid.