STORT INTERVJU: Willy Russell og Bill Kenwright om Blood Brothers

Willy Russell og Bill Kenwright snakker med Elaine Peake om Blood Brothers

Blood Brothers – tidlegare turnébesetning: Sean Jones, Maureen Nolan og Simon Willmont. EP: Korleis fekk du ideen til å skrive ein fullskala musikal? WR: Den typen teater eg var involvert i heilt frå starten, skilde ikkje mellom musikal og ikkje-musikalsk teater. Då eg byrja å jobbe på Everyman Theatre i Liverpool, var det heilt vanleg at musikk var ein del av framsyninga. Blood Brothers blei i stor grad skriven i den tids Everyman-«husstil», og det var perioden då det faste ensemblet inkluderte folk som Bernard Hill, Jonathan Pryce, Alison Steadman, Julie Walters, Pete Postlethwaite, Bill Nighy, Matthew Kelly, Antony Sher – du jobba med den typen skodespelarar. Alle kunne synge (nokre betre enn andre!), og fleire spela instrument, så det var berre slik vi gjorde det. Vi var alle påverka av Bertolt Brecht, men Brecht kom til oss meir via Joan Littlewood, ikkje som mørke, svarte draperi à la Berliner Ensemble. Vi hadde eit teater som verkeleg hadde ei kopling til menneska i byen det låg i, og musikk var berre ein av måtane å få til det på. For somme var John, Paul, George, Ringo… and Bert ein musikal – det vann jo òg prisar for beste musikal. For meg var det ikkje annleis enn andre framsyningar eg hadde gjort der. When the Reds var det første eg gjorde; ei dramatisering av eit Alan Plater-stykke, med rundt femten songar. Så steget til å skrive Blood Brothers var ikkje særleg stort. Då eg fekk ideen, visste eg vagt kva form og struktur det ville få. Eg trur den store skilnaden var at dei tidlegare framsyningane var skodespel med songar, medan eg med Blood Brothers ville at det skulle vere komponert – ikkje heilt «sung-through», men eg ville tenkje gjennom korleis all musikken hang saman med historia, i staden for å putte enkeltståande songar inn her og der. EP: Korleis fekk du ideen til sjølve historia? WR: Eg gjekk langs gata ein dag; eg løfta høgre fot, og innan eg sette han ned igjen, hadde eg historia. Av og til skjer det, men svært, svært svært sjeldan. Når eg ser tilbake, hugsar eg at eg på mi første ungdomsskule då eg var elleve, på eit vis var med i ein klasse som jobba med eit skodespel. Eg har eit svakt minne av ei idé om ein baby som blir teken i éi retning, og at oppveksten blir avgjord av kva for ein baby som blir løfta ut av ei barnevogn. No veit eg ikkje om eg har funne på det – eg har ikkje leita etter nokon slik historie som kan ha påverka meg – men det var som eit lite frø som blei sådd den gongen. EP: Menneske verkar ofte å vere fascinerte av tvillingar. WR: Det var eigentleg ikkje noko eg delte i særleg grad. Det eg var oppteken av, var kva som skjer når dei går kvar til sitt. Om ho hadde plukka opp den andre frå vogna – ville det blitt annleis? Eg ville ikkje ha ein tørr, akademisk «arv versus miljø»-debatt gåande, men det er jo kjernen i det heile. Den andre store påverknaden var første gong eg såg Jimi Hendrix på TV, då han framførte «Hey Joe». Berre tenk på teksten: «Hey Joe, where you goin’ with that gun in your hand? I’m goin’ down to shoot my old lady, I caught her messin’ round with another man…» Det er ikkje berre teksten – det er den fantastiske, urbane valdskjensla som ligg i songen. Det er skremmande og euforisk på same tid. EP: Når tok du spranget og komponerte heile Blood Brothers sjølv? WR: Eg var redd for å gjere det i årevis. Eg hadde heile historia – ofte var eg på veg til å sovne, og så kom det ein ny idé, så historia bygde seg opp over mange år. I starten tenkte eg berre at eg ikkje ville bli teken seriøst om eg òg var komponisten, så eg snakka med andre om å gjere det, men ingenting kom ut av dei samtalane. Så ein dag tenkte eg berre: «Dette er jo galskap – gjer det sjølv.» Så måtte eg lage eit skodespel for Paul Harmison og Merseyside Young People’s Theatre, og eg bestemte meg for å gjere nettopp det.

Willy Russell EP: Då Blood Brothers først turnerte rundt på skular, kva slags respons fekk de frå publikum? WR: Fantastisk! Heilt fantastisk. Men det er det mest krevjande publikummet som finst. Ungar sit ikkje der høfleg fordi dei har betalt 40 pund for fine seter og tolererer noko dårleg. Dei seier berre rett ut kva dei meiner. Om dei er på ein skule der dei ikkje får lov til å gå ut – om disiplinen er stram – så kjem dei likevel til å vise deg kva dei synest om å bli tvinga til å sitje der. Eg veit det, for eg var ein av dei ungane sjølv ein gong, og eg hugsar kor forferdeleg det er å bli behandla nedlatande eller patroniserande, eller bli tvinga til å lide seg gjennom noko skikkeleg drit. Eg visste at jobben min var å få tak i dei mest uinteresserte, mest motvillige små rakkarane som sat bakerst – dei som var som meg for alle dei åra sidan! Dei fleste skular er strålande, men av og til kom du til ein der dei tilsette brydde seg katta. Framsyninga var på rundt 70 minutt, så dei såg det berre som ei pause for seg sjølve. Dei peika deg berre i retning av gymsalen, og der stod du framfor to hundre trassige, bitre ungar. Fem skodespelarar måtte gå inn midt i rommet og, utan lys eller scenografi og med eit minimum av rekvisittar, berre gå rett på – og ta dei. Og eg må seie: Eg såg aldri at det ikkje fungerte. EP: Korleis tok Blood Brothers så steget til å bli ein fullblods musikal? WR: Eg hadde alltid meint at det skulle bli ein fullskala musikal, men eg «lånte» det på ein måte for å oppfylle oppdraget for Paul Harmison og MYPT. Så den dagen det hadde premiere på ein stad som heitte Fazakerley Comprehensive, gjekk eg tilbake til kontoret og byrja å skrive fullskala musikalversjonen. Eg visste at om eg lét denne mindre versjonen feste seg for mykje i hovudet, ville eg aldri kome vidare til den store musikalversjonen. Eg sa til Chris Bond på Liverpool Playhouse at han skulle få han om tre månader. Men det tok tolv månader – og meir – før eg blei ferdig; eg skjøna berre ikkje kor lang tid det kom til å ta å få det slik eg ville. EP: Og sjølv etter det gjorde du fleire endringar? WR: Vi opna på Playhouse i Liverpool, og eg såg at det var ein heil «svær» del av andre akt som verkeleg måtte gjerast om. Vi spela for fulle hus i tre månader eller så. Vår vanlege praksis var å opne ei framsyning og så byrja å jobbe vidare med henne – kutte, stramme inn, restrukturere. Det er det som er så fantastisk med teater: Det er ein levande, organisk prosess. Men vi hadde ikkje råd til å betale eit elleve-personars orkester masse ekstra tid for å gjere store endringar, så vi måtte vente til vi kom til London for nyprøvene og leggje inn alle omskrivingane då. EP: Korleis hamna framsyninga i West End? WR: Bob Swash, som hadde produsert John, Paul, George, Ringo… and Bert, hadde sett skuleversjonen av Blood Brothers på turné i Liverpool – og elska han. Han hadde masa på meg i årevis om å skrive ein ny musikal, og etter at han hadde sett framsyninga, sa han: «Når skal du skrive ein musikal for meg?» og eg sa: «Du har jo nettopp sett han, Bob.» Så spurde han kven som skulle skrive musikken, og eg svalde og sa: «Eg.» Eg såg at han òg svalde eit sekund, før han fann fram smilet igjen. Eg sa at eg skulle komponere musikken til første akt før han trong å binde seg. Det gjorde eg, og då eg gjekk inn på kontoret hans i London og spelte det for han, var han ekstatiske. Så det var ein London-produsent med heilt frå første stund. EP: Kor mange land har Blood Brothers blitt sett i no? Og blir det truleg omsett til alle dei ulike språka? WR: Som oftast, ja – men enkelte ting gjer det ikkje. Det er hysterisk i Kyoto å høyre dei snakke japansk og plutseleg høyre «roast beef»! Det finst òg piratversjonar i land som ikkje sluttar seg til Bern-konvensjonen. Truleg det mest bisarre var den sibirske produksjonen regissert av Glen Walford. Ho kom dit og fann ein oligark som var heilt besett av framsyninga, men som såg han som ei kristen likning – han hadde hyra inn eit 250-personars kor, og ho måtte på eit vis få dette koret inn i produksjonen! Ho sa at då dei kom til «Tell Me It’s Not True», var det heilt utruleg. Det var ein fantastisk produksjon i Barcelona, og faktisk er ein av dei store tinga med Blood Brothers at han fungerer godt på stadar der kulturen ikkje har tradisjon for musikal. Det verkar å vere musikalen som blir elska av folk som hatar musikal. EP: Kva trur du er hemmelegheita bak den varige suksessen til framsyninga? WR: Folk ser han fleire gongar, og ein av grunnane er at det er ein musikal med eit sterkt manus – han har ei historie å fortelje. Det kan få han til å framstå som «ikkje ein ekte musikal», men om straumen går i teatret og du ikkje kan lyse opp framsyninga eller forsterke lyden, kan du framleis spele framsyninga med eit piano – og om pianoet òg ryker, kan du framleis spele han a capella, og det fungerer. Han byggjer rett og slett på den primitive, tidlause, universelle tingen: «Eg skal fortelje deg ei historie.» Du spissar øyra og blir med, og det finst ikkje ei betre oppleving. EP: Eg forstår at du har vurdert å lage ein filmversjon av Blood Brothers? WR: Vel, eg har skrive eit filmmanus. Eg gjorde det saman med Alan Parker for eit par år sidan. Eg elska å jobbe med det – det gjorde vi begge. Eg er veldig stolt av manuset, men vi tok ikkje imot nokon pengar på forskot, fordi vi ikkje ville ha eit manus som var laga for å passe inn i innfalla til ein produsent. Poenget var at vi skreiv filmmanuset til den Blood Brothers-filmen vi sjølve ville at skulle bli laga. Det er ikkje ein liten, låg-budsjett britisk film; det er ein stor, påkosta musikal. Så det skjer ikkje over natta. Men på mange måtar er den beste delen av jobben, for meg, allereie gjort – og det er manuset. For Alan Parker er det ikkje heilt det same, fordi han er filmskapar og vil lage filmen. Men alt eg kan seie er: følg med…

Bill Kenwright EP: Korleis blei du først involvert i Blood Brothers? BK: På syttitalet og åttitalet var det ei slags splitting i byen; du var Everton eller Liverpool, Alan Bleasdale eller Willy Russell; eg hadde jobba mykje med Alan og kjende ikkje Willy særleg. Sjølvsagt hadde eg høyrt at Blood Brothers var den nye Liverpool-sensasjonen då han gjekk på Playhouse der, og at han hadde kome til London, men ikkje gjekk spesielt bra i billettluka. Eg gjekk for å sjå han saman med venen min, regissøren Alan Parker. Vi sat i ein sal som ikkje var særleg full, og såg ein musikal som var blant dei beste eg nokon gong hadde sett – og eg gjekk ut av teatret og klaga over at det ikkje var eg som hadde produsert han! Eg kjende at eg visste korleis eg kunne snu det og gjere det til noko som ikkje hadde tomme seter. Etterpå kan ein vel seie at eg plaga Willy i eitt eller to år, og prøvde å overtale han til å la meg få prøve meg. Til slutt lét han meg, og her er vi – tjue-noko år seinare. EP: Hadde framsyninga ein treg start på nokre måtar? BK: Ikkje eigentleg. Eg trur Willy var veldig skeptisk til West End. Som dei fleste forfattarar av hans slag, skriv han ikkje for eit bestemt publikum. West End er ei så beinhard, kommersiell gate – kanskje kjende han at det ikkje var for han, og eg forstod det. Han gav meg i starten berre turnérettane, og det var i løpet av dei atten månadene på turné, då eg jobba med framsyninga som regissør, at vi blei nære venner. Eg veit det var eit veldig stort augeblikk for han – det var på vår tredje turné – då han sa: «OK, la oss ta denne tilbake til London.» Eg trur ikkje det hadde skjedd før – at ei framsyning stenger fordi ho ikkje har gjort det særleg bra økonomisk, og så kjem tilbake nokre år seinare; det verkar ikkje heilt logisk. Men eg trur eg hadde bevist kor høgt eg elska produksjonen. Eg hugsar Willy skreiv eit fantastisk kort til meg på Broadway-premieren og sa: «Alt eg nokon gong har ønskt meg av Blood Brothers, kan eg no sjå på den scena.» Eg trur tillit var viktig for Willy; han måtte vite at han hadde ein produsent som ville passe på framsyninga hans. Så det var ikkje ein treg start, men det var ei litt treg reise inn i West End – og det var ein ganske annleis produksjon enn den opphavlege. EP: Har du nokon gong kjent at du måtte oppdatere han på noko vis? BK: Nei. Folk spør meg kvifor Blood Brothers er det fenomenet han er. Kva er det med ein musikal som kan spele i 23 år i West End og samstundes, veke etter veke, få publikum til å reise seg i Liverpool, Manchester, Birmingham, Dublin? Overalt han kjem, spelar han for fulle hus og ståande applaus. Mange produsentar vil seie det om framsyningane sine, men med Blood Brothers er det sant – det er heilt sant. Han har ikkje fallande lysekroner, han har ikkje helikopter, han har ikkje ein chorus line, og det einaste svaret eg kan gi på kvifor han er ein så fenomenal suksess, er: Willy Russell. Han har noko i seg som er unikt. Å skrive manus, songtekstar og musikk til ein musikal er nesten uhøyrt i dag. Og å gjere det med ein musikal som framleis, 29 år etter at han blei skriven, spelar for ståande applaus og fulle hus, må bety at det skjer noko spesielt. Eg veit ikkje kva Willy har som gjer skrivinga hans så spesiell, men eg veit at han har det. Eg er ikkje sikker på om Willy veit det heller. Eg hugsar ein gong vi snakka spesifikt om ei replikk i Shirley Valentine, der ho seier noko sånt som: «Costa kyssa strekkmerkene mine. Han sa at han elska strekkmerkene mine, at dei var eit teikn på meg og på kvinneligheit», og så stoppar ho opp, ser på publikum og seier: «Er ikkje menn fulle av drit?» Eg spurde Willy: «Kvar kom det frå?» Og han sa: «Eg veit ikkje, men eg veit at då eg skreiv det, såg eg på det og klappa for meg sjølv.» Blood Brothers er ei veldig enkel historie, men alt ved henne kjennest episk. Eg veit ikkje kvar det kjem frå – alt eg kan seie er at eg veit at det fungerer, og eg veit at det fungerer på grunn av Willy Russell. EP: Det har vore nokre interessante castingar gjennom åra, har det ikkje? BK: Eg ville opphavleg ha nokon som låg så nær Barbara Dickson som mogleg – altså ein popstjerne som kunne synge fantastisk – og Kiki Dee passa perfekt. Å høyre stemmen hennar synge «Tell Me It’s Not True» var eit av høgdepunkta i heile «audition»-karrieren min. Men eg må seie at det fanst eit endå større augeblikk då Petula Clark var ferdig på Broadway og, heilt ut av det blå, ringde Carole King og spurde om eg ville vurdere ho som avløysar. Eg er ein enorm Carole King-fan, og eg kasta meg på flyet til New York for å høyre ho på audition. Eg hugsar eg kom til teatret veldig tidleg om morgonen. Eg gjekk rett på badet for å ta ein rask dusj. Medan eg står der, høyrer eg Carole varme opp på scena, og å høyre den herlege, raspande Carole King-stemma synge «Tell Me It’s Not True» gav meg frysningar. Petula har tent Blood Brothers fantastisk, og ho og David Cassidy snudde det heile på Broadway. Framsyninga har gitt meg så mange leiande damer; eg føler meg privilegert som har fått jobbe med dei. Eg trur Willy alltid ville ha ein songar i rolla som Mrs Johnstone, og kvar gong vi snakkar om framtida, snakkar vi alltid i termar av songarar. Lyn Paul har hatt eit kjærleiksforhold til framsyninga i snart eit tiår no, og ho er ein av mine favorittar som Mrs Johnstone. Det same gjeld Linda Nolan, og den dessverre avdøde Stephanie Lawrence. Nyleg fullførte Melanie C ein periode i London og fekk ein type kritikarros som ingen Mrs Johnstone hadde fått før. Ho var utruleg nok den første «scouseren» som spelte rolla, og ho var heilt fantastisk både på scena og utanfor. Ei toppjente! Uansett når dei sluttar eller kvar dei går, vil dei alltid tilbake. Helen Reddy gjorde han i Australia, i USA, i London og på turné – folk berre forelskar seg i stykket. Når du får privilegiet av å produsere og regissere ein musikal som Blood Brothers, må du verne om, elske og ta vare på det privilegiet. Eg trur det er ein annan grunn til at han har halde seg så lenge. Alle som er involverte i framsyninga, elskar og respekterer han, og det merkar ein i prestasjonane land og strand – og verda rundt. Vi elskar og beundrar faktisk det vi jobbar med, og utan det kunne han ikkje ha blitt den langkøyrde framsyninga han er. Blood Brothers er no på noregturné. Sikre deg billettar no.