Nędznicy świętują 40-lecie: Historia legendarnego musicalu

Les Misérables zadebiutowało w Londynie 8 października 1985 roku i od tego czasu jest nieprzerwanie wystawiane na West Endzie, co czyni je najdłużej granym musicalem na świecie. W lutym 2026 roku produkcja ta osiągnęła imponującą liczbę 16 000 spektakli w Sondheim Theatre. Oto historia tego, jak spektakl zrównany z ziemią przez krytyków stał się jednym z najbardziej trwałych dzieł w historii teatru muzycznego.

Z Paryża do Londynu

Droga Les Misérables na West End zaczęła się we Francji. Alain Boublil i Claude-Michel Schönberg jako pierwsi zaadaptowali powieść Victora Hugo z 1862 roku na musical śpiewany w całości po francusku, którego premiera odbyła się w Palais des Sports w Paryżu we wrześniu 1980 roku. Tamtejsza inscenizacja była grana przez trzy miesiące i obejrzało ją ponad 500 000 osób, ale nie została przeniesiona za granicę.

Dopiero brytyjski producent Cameron Mackintosh dostrzegł potencjał wersji anglojęzycznej. Nad nową odsłoną dla Royal Shakespeare Company pracowali reżyserzy Trevor Nunn i John Caird, a nowe angielskie teksty piosenek napisał Herbert Kretzmer. Spektakl rozpoczął pokazy przedpremierowe w londyńskim Barbican Centre 28 września 1985 roku, a oficjalna premiera odbyła się 8 października.

Krytycy kontra publiczność

Recenzje po premierze były, według większości relacji, fatalne. Krytycy opisywali spektakl w mało pochlebnych słowach, a jeden z nich nazwał go „krzykliwym wiktoriańskim melodramatem”. Panowało przekonanie, że trzygodzinny, w pełni śpiewany musical o biedzie, rewolucji i odkupieniu w dziewiętnastowiecznej Francji po prostu nie może się udać.

Publiczność miała jednak inne zdanie. Wieść o niezwykłym spektaklu rozeszła się błyskawicznie i 4 grudnia 1985 roku przedstawienie przeniosło się z Barbican do Palace Theatre na West Endzie. Pozostało tam przez prawie dwie dekady, zanim trafiło do swojej obecnej siedziby – Queen's Theatre przy Shaftesbury Avenue, przemianowanego obecnie na Sondheim Theatre.

Oryginalna obsada

W oryginalnej londyńskiej obsadzie wystąpili: Colm Wilkinson jako Jean Valjean, Roger Allam jako Javert, Patti LuPone jako Fantine, Alun Armstrong jako Thénardier oraz wówczas stosunkowo mało znany Michael Ball jako Marius. Wykonanie utworu „Empty Chairs at Empty Tables” pomogło Ballowi ugruntować pozycję czołowego aktora scen muzycznych i od tamtej pory jest on kojarzony z tym tytułem.

Patti LuPone zdobyła nagrodę Oliviera za rolę Fantine, choć sam spektakl przegrał w kategorii Najlepszy Nowy Musical z „Me and My Girl”. Musical poradził sobie znacznie lepiej na Broadwayu, gdzie zadebiutował w marcu 1987 roku w Broadway Theatre i zdobył osiem nagród Tony, w tym dla Najlepszego Musicalu.

Historia, która nie przemija

Les Misérables opowiada historię Jeana Valjeana, skazańca, który po 19 latach więzienia za kradzież bochenka chleba zostaje zwolniony i pod wpływem aktu miłosierdzia postanawia odmienić swoje życie. Przez dziesięciolecia ściga go nieustępliwy inspektor policji Javert. W tę centralną historię wplecione są losy samotnej matki Fantine, jej córki Cosette oraz idealistycznych studentów, którzy wychodzą na barykady podczas nieudanej rebelii czerwcowej w 1832 roku.

Ścieżka dźwiękowa jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych w świecie musicali. Utwory takie jak „I Dreamed a Dream”, „One Day More”, „Bring Him Home” czy „Do You Hear the People Sing” stały się standardami wykonywanymi daleko poza kontekstem spektaklu. Tematy sprawiedliwości, odkupienia, ubóstwa i miłości pozostają tak samo aktualne dzisiaj, jak w czasach powieści Hugo czy premiery z 1985 roku.

Cztery dekady ewolucji

Choć trzon produkcji pozostał niezmienny, Les Misérables ewoluowało przez dziesięciolecia. Znacząca zmiana inscenizacji w 2009 roku wprowadziła nową scenografię i bardziej filmowy styl wizualny, zastępując elementy oryginalnej oprawy Johna Napiera, przy jednoczesnym zachowaniu emocjonalnego serca spektaklu.

Filmowa adaptacja z 2012 roku w reżyserii Toma Hoopera, z udziałem Hugh Jackmana, Russella Crowe'a, Anne Hathaway i Eddiego Redmayne'a, przybliżyła tę historię milionom nowych widzów. Hathaway zdobyła Oscara za najlepszą rolę drugoplanową jako Fantine, a film otrzymał łącznie osiem nominacji do tej nagrody.

40-lecie spektaklu obchodzono w październiku 2025 roku specjalną galą w Sondheim Theatre. Przez osiem tygodni występowała specjalnie dobrana jubileuszowa obsada, złożona z artystów związanych z wersjami westendowskimi, międzynarodowymi i filmowymi. Równolegle do świętowania na West Endzie, po świecie podróżuje „Les Misérables Arena Spectacular” – wielkoskalowa, koncertowa wersja musicalu, grana dla wielotysięcznej publiczności.

Obejrzyj Les Misérables dzisiaj

Les Misérables jest nadal wystawiane w Sondheim Theatre przy Shaftesbury Avenue. Bilety są obecnie dostępne w sprzedaży na terminy aż do jesieni 2026 roku. Najnowsze informacje o obsadzie i dostępności można znaleźć na podstronie Les Misérables w serwisie BritishTheatre.com lub dokonując rezerwacji przez tickadoo.

Spektakl trwa około dwie godziny i 50 minut, wliczając przerwę. Jest on ogólnie uważany za odpowiedni dla widzów od około 8. roku życia, choć młodsze dzieci mogą uznać długość przedstawienia i niektóre mroczniejsze wątki za zbyt wymagające.

Często zadawane pytania (FAQ)

Jak długo Les Misérables jest grane na West Endzie? Les Misérables otwarto w Londynie 8 października 1985 roku i od tego czasu jest wystawiane nieprzerwanie (z wyjątkiem tymczasowego zamknięcia podczas pandemii w latach 2020-2021). To już 41. rok pokazów, co czyni go najdłużej granym musicalem na świecie.

Gdzie w Londynie można obejrzeć Les Misérables? W Sondheim Theatre (dawniej Queen's Theatre) przy Shaftesbury Avenue. Najbliższa stacja metra to Piccadilly Circus.

Jak długo trwa Les Misérables? Spektakl trwa około dwóch godzin i 50 minut, wliczając jedną przerwę.

Kto jest autorem Les Misérables? Autorem muzyki do musicalu jest Claude-Michel Schönberg, angielskie teksty piosenek napisał Herbert Kretzmer (na podstawie oryginalnego francuskiego tekstu Alaina Boublila i Jean-Marca Natela), a libretto stworzyli Alain Boublil i Claude-Michel Schönberg. Całość oparta jest na powieści Victora Hugo.

Czy film Les Misérables powstał na podstawie musicalu? Tak. Film z 2012 roku w reżyserii Toma Hoopera wykorzystuje utwory i strukturę musicalu, a w obsadzie znaleźli się m.in. Hugh Jackman, Anne Hathaway i Eddie Redmayne.