ELEŞTİRİ: Of Mice and Men (Fareler ve İnsanlar), Longacre Tiyatrosu ✭✭✭✭

Fareler ve İnsanlar'da Chris O'Dowd ve James Franco. Fotoğraf: Richard Phibbs Of Mice And Men (Fareler ve İnsanlar)

Longacre Tiyatrosu

11 Nisan 2014

4 Yıldız

John Steinbeck, edebiyat dünyasındaki hemen hemen tüm ödülleri toplamış bir isimdir. Romanları ve uzun öyküleri türünün en başarılı örnekleridir; Fareler ve İnsanlar da kuşkusuz onun en büyük başarılarından biridir. Steinbeck'in bu edebi başyapıtı kendi elinden çıkan tiyatro uyarlamasıyla, şu sıralar Broadway'deki Longacre Tiyatrosu'nda ön gösterimlerle yeniden hayat buluyor.

Yapımın tanıtım ve reklam çalışmaları ağırlıklı olarak oyuncu kadrosuna odaklansa da buradaki asıl yıldız Steinbeck’in kendisi. Zira bu, romanın sahneye aktarılmış muazzam bir uyarlaması; yer yer lirik ve şiirsel, yer yer ise sert ve gerçekçi, benzersiz bir anlatı. Sembolizm, önsezi, iyi ve kötü kavramlarının sorgulanışı, ustalıkla çizilmiş karakterler, hafif komedi ve derin bir trajedi; hepsi kaçınılmazlık ve umutsuzluk çemberi içinde dönüp duruyor. Ve oyun gerçek bir insancıllıkla, koca bir yürekle ve güçlü bir ruhla nabız gibi atıyor.

Pek çok oyun yazarı ömrünü oyun yazarak geçirir ama Steinbeck'in burada yakaladığı o kusursuz forma yaklaşamaz bile. Bu tek kelimeyle harika bir oyun.

Mutlulukla belirtmeliyim ki bu yapım, metnin vaat ettiklerini layığıyla yerine getiriyor. Anna D. Shapiro büyük bir maharet ve müthiş bir berraklıkla yönetmiş. Açılış sahnesinden trajik sona kadar her şey amansız bir hızla ilerliyor; seyirci karakterlere alıştıkça ve durumun doğasındaki dengesizlik belirginleştikçe gerilim de giderek tırmanıyor.

Todd Rosenthal'ın sahne tasarımı; dönemin hissini, sıcağını, kısıtlanmışlığını ve çiftlik amelelerinin sürdürdüğü o zorlu hayatları harika bir şekilde yansıtıyor. Teneke duvarlardaki sıcağı neredeyse hissedebiliyor, saman ve hayvan kokusunu alabiliyor, çevredeki kırsalın seslerini duyabiliyorsunuz. Japhy Weideman’ın hassas ışık tasarımı ve David Singer’ın özgün müzikleri, Shapiro’nun özenle çizdiği bu görsel tabloyu destekleyip belirginleştiriyor.

Hikâye, Patron'un çiftliğine gündelik iş için gelen George ve Lennie adındaki iki gezgin işçiyi konu alıyor. Lennie zihinsel engelli, oldukça nazik bir devdir ancak kendi gücünün farkında değildir ve özellikle baskı altındayken hareketlerini kontrol edemez. Hayvanlara, farelere ve köpeklere olan sevgisiyle onları çok sert severek öldürür. George ise onun koruyucusu ve arkadaşıdır; Lennie’yi mutlu etmeye ve kontrol altında tutmaya çalışır. İkili, Lennie'nin genç bir kadınla yaşadığı bir anlaşmazlık sonucu ona istemeden zarar vermesi üzerine son çalıştıkları yerden kaçmak zorunda kalmışlardır.

Çiftlikte birbirinden tuhaf karakterler ve her an patlamaya hazır bir ortamla karşılaşırlar. Patronun oğlu yeni evlenmiştir ancak karısına güvenmemekte ve onun hafifmeşrep olduğundan şüphelenmektedir. Gelin ise ihmal edildiğini hissedip ilgi beklemekte, bu yüzden sürekli işçilerin yanına gitmektedir. Kaçınılmaz olarak gelin, George ve Lennie ile karşı karşıya gelir ve bu durum üçü için de felaketle sonuçlanır.

James Franco; az konuşan, tetikte, kararlı ve uyanık George rolü için ideal bir seçim olmuş. Rolü için kilo almış ve tam anlamıyla hayatın sillesini yemiş dişli bir çiftlik işçisine dönüşmüş. Lennie üzerindeki korumacı tavrında samimi olduğu kadar, çiftliğin en aklıselim adamları olan Slim ve Candy ile de rahat bir bağ kuruyor. Hem tehlikeli bir rakip hem de sadık bir dost olarak son derece inandırıcı.

Lennie rolündeki Chris O'Dowd ise tek kelimeyle büyüleyici. Bir anda vuracağı sert bir darbeyle herkesi öldürebilecek güçte ama aynı zamanda kaybolmuş bir çocuğa benzeyen o karakteri, baştan sona tutarlı ve inandırıcı bir şekilde inşa etmiş. Duruşu, ellerini tutuşu, seğirmeleri, sesindeki iniş çıkışlar, şaşkın bakışları; her bir unsur safdili Lennie'nin o kendine has ve devasa karakterini yansıtmak için incelikle bir araya getirilmiş.

Franco ve O'Dowd arasındaki uyum olağanüstü. Onlarca yıldır birlikte yaşadıklarına inanmak çok kolay. Ritimleri, sessizlikleri, birbirlerinin sözünü kesişleri, yorgunlukları, yerleşik bir hayata ve işçilikten kurtulmaya duydukları o büyük özlem, aralarındaki doğal mizah ve Lennie'nin sürekli içine düştüğü zor durumları beraberce toparlama çabaları; izlemesi büyük keyif veren, zengin bir sahne ortaklığı sunuyor.

Tüm bunlar, oyunun trajik sonunun tam da Steinbeck'in amaçladığı gibi sarsıcı ve dehşet verici olmasını sağlarken, aynı zamanda sevgi ve kabulün en üst düzey ifadesine dönüşüyor. Her anlamda güçlü bir tiyatro deneyimi.

Jim Norton, her an çiftlikten "kovulma" korkusu yaşayan tek elli yaşlı işçi Candy rolünde harika iş çıkarıyor. Kırılganlığı ve yılların biriktirdiği zorluklar her halinden belli oluyor. Norton o sahneyi o kadar güzel ve içten oynuyor ki, uzun yıllardır yoldaşı olan köpeğinin götürülüp vurulduğu anı izlemek neredeyse dayanılmaz hale geliyor. George ve Lennie’nin onu "kendi yerleri" planına dahil etmeye karar verdikleri andaki neşesi ise çok somut ve dokunaklı. Norton, trajedinin etkisini daha da artırıyor.

Diğer yan roller de birinci sınıf: Alex Morf, karısına ve çiftlikteki herkese kötü davranarak barut fıçısını ateşleyen mendebur bücür Curley rolünde müthiş; Jim Ortlieb, Patron karakterini uygun şekilde itici ve müşkülpesent kılmış; Jim Parrack, olayları olduğu gibi gören ama kinci ya da kötü niyetli olmayan dürüst Slim rolünde mükemmel; ve Ron Cephas Jones, çiftliğin siyahi seyisi Crooks'u korku, acı ve gururu eşit ölçüde yansıtarak canlandırıyor.

Yapımdaki tek zayıf halka, Curley'nin fırsatçı karısını oynayan Leighton Meester. Performansı hem karakterin sınırları hem de kadronun geri kalanının gücü karşısında fazla hafif kalıyor. Ateşli ve fettan bir eş değer olması gerekirken, bu topluluk içinde adeta sönük kalmış.

Yine de bu zayıf halka; karakterleri çevreleyen, içine çeken ve sonunda kaderlerini belirleyen o karmaşıklık zincirini bozmuyor.

Bu, kusursuzca işlenmiş bir oyunun ustalıkla sahnelenmiş bir yeniden çevrimi.