ĐÁNH GIÁ: Vở kịch Lesere tại Nhà hát Jermyn Street ✭✭

Lesere

Nhà hát Jermyn Street

14/07/15

2 Sao

Nhà hát Jermyn Street là một không gian ấm cúng, cực kỳ lý tưởng để dàn dựng các vở kịch giật gân, và may mắn là nay đã có thêm máy lạnh; nhờ vậy trong những tháng hè oi ả này, cảm giác ngột ngạt và bị kìm kẹp sẽ chỉ còn nằm ở tâm lý thay vì thể chất. Từ nay đến tháng Tám, nơi đây công diễn Lesere, một vở kịch mới của Ashley G Holloway, được chia làm hai hồi, dàn dựng theo kiểu sân khấu vòng (in the round) với ba diễn viên.

Mở màn là một không gian nội thất bài trí đơn sơ gợi nhắc về những năm 1920, với những nhành nho mọc len lỏi đầy ấn tượng trên dàn đèn sân khấu. Jane (Cassandra Thomas) và John (Leon Williams) là một cặp vợ chồng sống thanh đạm tại vùng nông thôn Pháp sau Thế chiến thứ nhất. Những lời đối đáp mở đầu khá nhẹ nhàng và mang tính gia đình, nhưng mỗi khi rời sân khấu, họ lại bị bủa vây bởi những cơn run rẩy, đau đầu và các triệu chứng thể chất đáng lo ngại khác – dấu hiệu điển hình của những chấn thương tâm lý mới đây. Rõ ràng đây sẽ là một vở kịch nơi ký ức chiến tranh luôn thường trực, và khoảng cách giữa vẻ ngoài lịch thiệp với những góc tối cá nhân sẽ ngày càng nới rộng. Dù cặp đôi tỏ ra tận hưởng cuộc sống điền viên và – với Jane – là niềm vui viết lách, vẫn có một làn sóng ngầm của sự né tránh và trốn chạy hiện hữu trong khung cảnh lý tưởng này, được nhấn mạnh bởi hiệu ứng âm thanh rùng rợn gợi nhớ tiếng pháo kích xa xăm. Chúng ta được biết Jane xuất thân từ một gia đình khá giả nhưng từng làm y tá tại Mặt trận phía Tây, còn John là một sĩ quan quân đội tại mặt trận Somme từng bị bắt làm tù binh.

Trong bối cảnh đó, một kẻ lạ mặt bí ẩn tên George Darbridge (Richard Atwill) xuất hiện. Anh ta đột nhập vào nhà trong bộ lễ phục tối trang trọng, bàn tay bị thương và nhờ Jane băng bó. Hóa ra anh ta đang nghỉ tại một quán trọ gần đó để nghiên cứu cho một cuốn tiểu thuyết, và anh ta cũng có những trải nghiệm chiến tranh muốn quên đi, cùng người vợ Pháp mới qua đời trong đại dịch cúm Tây Ban Nha. Với phong thái đường đột, anh ta bắt đầu chất vấn Jane về quá khứ và sự nghiệp binh nghiệp của John, đồng thời đặt ra những nghi vấn về sự chân thành trong mối quan hệ của họ. Cuối cảnh này, anh ta cuỗm mất cuốn nhật ký thơ riêng tư của Jane, thứ cung cấp đủ dữ liệu để anh ta tiếp tục gieo rắc sự ngờ vực khi quay lại gặp John vào cuối ngày. Đến giờ nghỉ giải lao, anh ta đã hoàn toàn áp đảo cặp đôi, buộc họ phải ăn vận sang trọng cho một bữa tối giả tạo ngay tại nhà mình, nơi mỗi món ăn sẽ trở thành một bài kiểm tra sự thật do chính anh ta dàn xếp. Mô típ này dẫn dắt suốt hiệp hai, nơi mỗi "món ăn" đi kèm với những loại rượu vang thượng hạng nhất, nhưng thực chất lại là một chuỗi những tiết lộ ngày càng gây sốc, buộc khán giả phải nhìn nhận lại hoàn toàn những gì họ từng tin tưởng về cặp đôi trung tâm này.

Xét tổng thể, vở kịch khá trực quan trong cách tạo dựng kịch tính sân khấu, nhưng không phải lúc nào cũng theo cách làm rạng danh tác giả. Trong tờ chương trình, Holloway viết rằng: 'Nếu bạn thực sự muốn soi sáng điều gì đó, hãy đặt nó vào bóng tối trước.' Nếu ý ông là tầm ảnh hưởng của những tiết lộ cuối cùng trong một vở kịch giật gân phụ thuộc chủ yếu vào cách đặt vấn đề và trò chơi 'đánh tráo khái niệm' với kỳ vọng của khán giả, thì ai có thể phản đối? Nhưng kế hoạch này không thực sự được thực hiện hiệu quả ở đây. Trong một kịch bản của Hitchcock, hay một tác phẩm kinh điển như Sleuth, khán giả không nhận ra mức độ mà những giả định lớn lao bị che đậy bởi những bước đệm nhỏ hợp lý – kỹ năng thực sự nằm ở việc lôi kéo khán giả dần dần vào mê cung cốt truyện thông qua sự logic nhỏ nhặt. Đáng tiếc, điều này lại thiếu vắng ở Lesere. Ở hiệp một, nhân vật George quá thô lỗ, thiếu nhạy cảm và vụng về trong cách ám chỉ để tạo được sự tin cậy. Thật khó tin khi một cặp đôi, dù có thụ động và lịch thiệp kiểu Anh đến đâu, lại có thể chứa chấp một kẻ hống hách như vậy trong nhà; và thật lạ khi họ không hề trao đổi với nhau giữa các lần anh ta ghé thăm để lật tẩy bộ mặt đó. Kết quả là hiệp đầu thiếu sức thuyết phục, khiến những tiết lộ sau đó, dù diễn viên có nỗ lực đến đâu, cũng không đạt được giá trị gây sốc như kỳ vọng. Khả năng tổn thương tâm lý hậu chiến đã được báo trước quá thường xuyên và quá sớm, còn George thì không đủ thuyết phục trong vai trò một 'thiên sứ công lý' đi tìm sự thật. Vở kịch có nhiều nét tương đồng với An Inspector Calls của J.B. Priestley, nhưng lại thiếu đi sự tinh xảo mà tác phẩm kinh điển đó sở hữu.

Dàn diễn viên đều làm việc hết mình, có lẽ là quá sức với chất liệu kịch bản này. Cả Thomas và Williams đều phải thể hiện một hành trình từ vẻ ngoài bóng bẩy của kịch hài phong tục đến những cuộc đối đầu cảm xúc căng thẳng. Kỹ năng của họ nằm ở việc để những vết rạn nứt lộ ra thật chậm rãi. Khi các cảnh cuối cho phép họ thực sự bùng nổ để đối diện với những sự thật đau đớn trong quá khứ, họ đã nắm bắt cơ hội rất quyết liệt. Tuy nhiên, không phải lỗi của họ khi điều này mang lại cảm giác của một sự thành công về mặt kỹ thuật hơn là một trải nghiệm cảm xúc sâu sắc cho khán giả. Họ đã quá cam chịu trước những tình huống phi lý về mặt xã hội, nên khó có thể gặt hái được sự tin tưởng và đồng cảm từ người xem. Atwill còn gặp thử thách khó khăn hơn trong một vai diễn vừa mang hơi hướng quỷ Mephistopheles vừa giống Thanh tra Goole. Anh mang lại nguồn năng lượng và sự năng động cho George, nhưng kịch bản lại trao cho anh quyền phơi bày hết 'con quái vật ký ức' này đến con khác một cách quá đà. Anh trông và diễn như một nhân vật bước ra từ tấm áp phích kịch tâm lý thời Victoria, khiến chúng ta khó lòng quan tâm đến anh hay chân lý mà anh ta đại diện.

Về mặt ánh sáng, bối cảnh, phục trang và âm thanh, đội ngũ sáng tạo dưới sự dẫn dắt của đạo diễn Donnacadh O’Briain đã làm rất tốt bên cạnh dàn diễn viên. Tuy nhiên, sự chuyên nghiệp của khâu dàn dựng không thể bù đắp cho thực tế rằng một ý tưởng và bối cảnh thú vị đã không tìm được sự thể hiện thuyết phục và bền vững trong ngòi bút của tác giả.

Lesere được trình diễn tại Nhà hát Jermyn Street đến hết ngày 1 tháng 8 năm 2015