RECENSIE: Appropriate, Donmar Warehouse ✭✭✭✭

Sophie Adnitt recenseert Appropriate van Branden Jacobs-Jenkins, nu te zien in het Donmar Warehouse in Londen.

Monica Dolan, Steven Mackintosh en Edward Hogg in Appropriate. Foto: Marc Brenner Appropriate

Donmar Warehouse

Vier sterren

4 Sterren

Boek Tickets Appropriate, momenteel te zien in het Donmar Warehouse, is geïnspireerd op de grote familiedrama's uit de twintigste eeuw. Het soort stukken waarin vaak een teleurstellende patriarch centraal staat, oude geheimen aan het licht komen en een gebrek aan airconditioning mensen tot het uiterste drijft tijdens drukkende Amerikaanse zomers. Als spirituele afstammelingen van de families Pollitt en Keller, introduceert toneelschrijver Branden Jacob-Jenkins de Lafayettes: drie broers en zussen (plus partners en kinderen) die zes maanden na de dood van hun vader weer samenkomen. Tijdens een weekend in hun ouderlijk huis in Arkansas, een voormalige plantage, wordt het leven dat zij voor zichzelf hebben opgebouwd overschaduwd door geesten uit het verleden en worden ze geconfronteerd met enkele gruwelijke waarheden.

Jaimi Barbakoff (Rachel) en Oliver Savell (Ainsley). Foto: Marc Brenner

Voor het bewuste huis heeft Fly Davis een indrukwekkend decor ontworpen dat de zaal van het Donmar domineert. Het decor is de enorme oude woonkamer met alle kenmerken van dergelijke landhuizen: hoge plafonds, grote ramen en twintig jaar aan verzamelde spullen, van snuisterijen tot opgezette dieren. Tussen deze verzameling stuiten de personages op een album vol macabere foto's van racistische lynchpartijen.

Tafline Steen als River. Foto: Marc Brenner

Het bestaan van dit album dwingt de gezinsleden om de ware aard van hun overleden vader onder ogen te zien. Was de man een dweper die simpelweg een product van zijn tijd was, of is hij erin geluisd en is het album daar door iemand anders neergelegd? Wat het ook is, het is mateloos fascinerend om te zien hoe de personages van Jacob-Jenkins in cirkels praten om de nagedachtenis van deze man te rechtvaardigen. Het thema afkomst en erfgoed wordt verkend, en hoe mensen ervoor kiezen om te reageren op waar ze vandaan komen; de oudste zus Toni (Monica Dolan) romantiseert haar afkomst en streeft naar iets dat waarschijnlijk mooier is dan de werkelijkheid. Middelste kind Bo (Steven Mackintosh) heeft geprobeerd er afstand van te nemen door carrière te maken in New York. De jongste, Franz (Edward Hogg), heeft zijn eigen geschiedenis volledig de rug toegekeerd – of dit een bewuste keuze was, blijft onduidelijk.

Monica Dolan als Toni. Foto: Marc Brenner

Monica Dolan is briljant als de weerzinwekkende Toni, vanaf het begin vlijmscherp en schurend. Verblind door de verering van haar vader (door deze volwassen vrouw op een ongemakkelijk eerbiedige manier 'Daddy' genoemd) is ze volledig overtuigd van haar eigen gelijk. Ze saboteert zichzelf voortdurend om de martelaar van haar vaders nalatenschap te blijven, hoe vreselijk die ook blijkt te zijn. Edward Hogg als Franz is het zwarte schaap van de familie met een zeer dubieus verleden. Zijn spel zwenkt prachtig tussen manisch en melancholisch, wat eens te meer bewijst dat hij een van onze beste en meest onterecht ondergewaardeerde acteurs van dit moment is.

Als sluitstuk van dit dysfunctionele trio is Steven Mackintosh voortreffelijk als broer Bo, die probeert de schijn op te houden terwijl hij bezwijkt onder de enorme druk. Een ander absoluut hoogtepunt is Jaimi Barbakoff als Bo’s vrouw Rachael. Rachael is werkelijk verschrikkelijk, en Barbakoff levert een geniale prestatie als een welgestelde 'soccer mom' met een verrassend giftig randje, die het volkomen acceptabel vindt om het gruwelijke verleden van haar schoonfamilie te transformeren tot een zomervakantie. Het is een droomrol en Barbakoff speelt hem feilloos.

Steven Mackintosh als Bo. Foto: Marc Brenner

In feite is bijna elk personage in dit stuk stuitend, en naarmate de avond geleidelijk in een catastrofe ontaardt, werkt het bijna louterend om te zien hoe ze elkaar de tent uit vechten. Jacob-Jenkins geeft zijn personages pagina's aan dialoog die in grote 'streams of consciousness' naar buiten komen, waardoor het verhaal stapje voor stapje verder wordt gestuwd. Het onheil wordt vooraf al aangekondigd, waardoor het publiek vaak onheilspellend een stap voorloopt op de personages. Hoewel het stuk in de tweede akte de draad even kwijt lijkt te raken, wordt de koers snel hersteld voor een zinderende finale confrontatie. Het sounddesign van Donato Wharton, met het onophoudelijke, scherpe gezang van krekels, draagt bij aan de spanning en zwelt tussen de scènes op tot een koortsachtig hoogtepunt.

De minpunten zijn schaars, met als belangrijkste punt dat er in dit stuk erg veel geschreeuwd wordt, waardoor vooral Toni weinig ruimte krijgt voor nuance. Toch is dit voor het grootste deel een geweldig stuk theater, dat op intelligente wijze laat zien hoe ver mensen gaan om hun eigen achtergrond te herontwerpen tot iets dat, tja... gepast (appropriate) is.

Te zien tot en met 5 oktober 2019.