RECENSIE: Brutus And Other Heroines, Harriet Walter ✭✭✭✭

Brutus and Other Heroines

door Harriet Walter

Nick Hern Books

Vier sterren

Koop een exemplaar via Amazon

Harriet Walter heeft nagenoeg alle grote vrouwenrollen van Shakespeare vertolkt, van Portia in The Merchant of Venice tot Cleopatra en Lady Macbeth. Toen ze de middelbare leeftijd passeerde, had ze het gevoel dat er geen nieuwe rollen meer voor haar weggelegd waren – tot regisseur Phyllida Lloyd haar ogen opende voor de mogelijkheid om enkele van de grote mannelijke rollen van Shakespeare aan te nemen. In haar verhelderende nieuwe boek, Brutus and Other Heroines, neemt ze ons mee in de processen en overwegingen die leidden tot Lloyds grensverleggende, volledig vrouwelijke producties van Julius Caesar en Henry IV.

Haar boek onthult de vragen waar ze mee worstelden voordat ze aan de slag gingen met de eerste productie, waarin Walter in 2012 Brutus speelde in het Donmar Warehouse. Voor haar was het een kwestie van 'toestemming' – of zij en het publiek een vrouwelijke Julius Caesar zouden accepteren als iets dat de moeite waard was en niet louter een prestigeproject. "Wat kon ik als acteur toevoegen aan een mannenrol wat een man niet beter zou kunnen doen?" Walter trekt parallellen met de seksistische aanvallen op Hillary Clinton tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van vorig jaar en analyseert waarom ze als vrouw dacht dat mensen haar niet geschikt zouden vinden voor een klassieke mannenrol. "Ik had een typisch vrouwelijke houding," bekent ze. "Ik voelde me niet gerechtigd." Zelfs na dit zelfonderzoek vonden ze dat er een reden moest zijn waarom alle rollen door vrouwen werden gespeeld; ze kwamen uit op het concept van een opvoering in een vrouwengevangenis. Dit bleek diverse voordelen te hebben voor de enscenering en bood bovendien "een perfecte metafoor voor de manier waarop de stem van de vrouw grotendeels wordt uitgesloten van het centrum van onze cultuurgeschiedenis".

Henry IV met Clare Dunne

In de tweede productie, Henry IV, speelde Walter de titelrol in een twee uur durende versie van zowel deel 1 als 2, die in 2014 in première ging bij de Donmar. Walter wijst erop dat sommige scènes, net als in Julius Caesar, een nieuwe dimensie krijgen wanneer ze door vrouwen worden gespeeld. Wanneer Hotspur, Glendower en Mortimer ruziën over de verdeling van het land na de strijd, veranderde de mannelijke borstklopperij meer in een "geruzie op het schoolplein", herinnert ze zich. "Met vrouwen in deze rollen konden we de absurditeit van bepaalde aspecten van mannelijk gedrag benadrukken."

Toch gaat de verkenning van de rollen van Henry IV en Brutus in dit boek over veel meer dan alleen gender; het biedt fascinerende inzichten voortgekomen uit het onderzoek, de repetities en de uitvoeringen. Dit vormt de kern van het boek, dat diepgaande analyses biedt van de Shakespeare-rollen die Walter heeft gespeeld, waarbij ze deze steeds plaatst in de context van de positie van de vrouw binnen de stukken en de tijd waarin ze werden geschreven. Walter onderzoekt hoe een acteur vrouwelijke personages kan benaderen in een patriarchale samenleving die vrouwen ziet volgens door mannen gedefinieerde begrippen van deugdzaamheid en kuisheid. Ze stipt ook aan dat Shakespeare zijn vrouwenrollen schreef voor jongensacteurs en hoe hem dat mogelijk in staat stelde om betere rollen voor vrouwen te schrijven, inclusief schunnige humor die alleen een man destijds mocht uitspreken.

Julius Caesar

Walter werpt een nieuw licht op de jonge heldinnen die zich voordoen als man en de impact die dit heeft op de andere personages én het publiek; van Portia in The Merchant of Venice bij de Manchester Royal Exchange in 1987 tot Viola in Twelfth Night, Beatrice in Much Ado About Nothing en Imogen in het zelden opgevoerde Cymbeline. In haar bespreking van Helena in het problematische All's Well That Ends Well ziet ze haar positief als een imperfecte heldin die zichzelf bewijst door daden in plaats van de conventionele vrouwelijke eigenschap van passieve deugd. Ze kijkt zelfs nog verder dan gender in de hoofdstukken over de grote tragische rollen van Ophelia, Lady Macbeth en Cleopatra, waardoor we een idee krijgen van hoe vertolkingen groeien tijdens repetities en zelfs na de première. Door het hele boek heen deelt ze algemene observaties over tekst en spel die interessant zijn voor zowel wetenschappers als acteurs van elk geslacht die deze personages spelen.

Walter speelde daarna nog een grote rol, Prospero, in de derde volledig vrouwelijke productie van Lloyd in 2016, hoewel dit te laat was om in dit boek te worden opgenomen. Ze weidde verder uit over enkele thema's uit het boek tijdens een Platform-evenement in het National Theatre op 31 maart, waarbij ze benadrukte dat veel rollen bij Shakespeare over status gaan en niet louter afhankelijk zijn van gender. "Prospero was waarschijnlijk de meest bevrijdende rol die ik ooit heb gespeeld," vertelde ze het publiek. "Ik voelde me ongelooflijk genderfluïde in die rol. Bij Prospero dacht ik niet 'ik ben een vader of moeder', maar 'ik ben een ouder'. Ik ben een ouder iemand die het einde van zijn leven nadert, het kind loslaat, probeert mensen te vergeven en vrede sluit met de wereld."

Antony And Cleopatra met Patrick Stewart

Walter gelooft dat de drie producties van Lloyd en de gender-veranderende vertolkingen van andere acteurs laten zien dat er meer potentieel is voor vrouwen om mannenrollen te spelen. In een ontroerende epiloog vat ze echter haar frustraties samen over het feit dat Shakespeare na Lady Macbeth en Cleopatra niet meer grote rollen voor oudere vrouwen heeft gecreëerd. "Ik ben nu wat men beschouwt als een zeer oude vrouw, en ik heb me de afgelopen 10 tot 15 jaar enigszins tekortgedaan gevoeld wat uw materiaal betreft," schrijft ze in een oprechte brief aan Will Shakespeare. Ze past de Bechdeltest toe op zijn stukken en vindt slechts één scène (in Henry V) waarin twee vrouwen met elkaar praten over iets anders dan een man. "Onze verhalen doen ertoe, niet vanwege onze relatie tot mannen, maar omdat we deel uitmaken van de mensheid. Bent u niet geïnteresseerd in onze levens? Ik wil zo graag worden opgenomen in uw wijze, humanistische omhelzing." Nu regisseurs en acteurs in het theater meer dan ooit genderbarrières doorbreken, zal die omhelzing ongetwijfeld groter worden.

KOOP EEN EXEMPLAAR VAN BRUTUS AND OTHER HEROINES VIA AMAZON