RECENSIE: Confessional, Southwark Playhouse ✭✭✭

Publiek, publiek, Lizzie Stanton, Jack Archer, Tim Harker, publiek. Foto: Simon Annand Confessional

Southwark Playhouse

7 oktober 2016

4 sterren

Boek tickets

Een première van een toneelstuk van Tennessee Williams is een zeldzame gebeurtenis, en het is des te mooier wanneer het plaatsvindt in de Little-zaal van de Southwark Playhouse (hét antwoord van Elephant and Castle op het National Theatre). Voor deze productie zit het publiek midden in het als 'pub' ingerichte decor, democratisch verdeeld over stoelen aan gepolijste houten tafels. We kunnen vrijelijk drankjes aan de bar halen of in en uit lopen terwijl we ons onderdompelen in deze bijzondere creatie. Williams, een groot vernieuwer, verzamelt in deze eerste versie uit 1970 van een stuk dat hij nooit verder uitwerkte zijn gebruikelijke gezelschap van maatschappelijke buitenbeentjes. Hij laat hen de confrontatie met elkaar — en met ons — aangaan in een reeks argumenten en introspectieve monologen tijdens een typische avond in een gewone bar. Hij zou genoten hebben van deze briljante, sympathieke en fantasierijke productie van Jack Silver, die met zijn grenzeloze talent een stormachtige indruk blijft maken. Silver neemt de Amerikaanse sfeer van Williams en verplaatst deze behendig — zonder ook maar één woord aan de tekst te veranderen — naar de louche, volkse 'East-End-aan-zee' ambiance van Southend-on-Sea.

De typische werkwijze van Williams, zoals herhaaldelijk beschreven door Gore Vidal, was om een idee te nemen, erover te mijmeren in een kort verhaal en dan — als hij daar zin in had — een eenakter te schrijven om te zien hoe het op het toneel werkte. Als dat goed uitpakte, breidde hij het uit tot een volwaardig drama, waarbij hij net zo veel versies schreef als nodig was om zijn artistieke visie in de meest definitieve vorm te gieten. Dit script, uitgesproken met de rauwe Essex-accenten van de lokale bevolking en het deftige 'Received Pronunciation' of exotischere tongvallen van lieden die op de vlucht zijn voor misstappen elders, bevindt zich ergens op deze literaire lopende band. Het is veel meer dan een reeks korte verhalen; het is een gulle 90 minuten aan eenakterdrama dat de grenzen opzoekt van wat binnen één handeling kan worden vervat. Het script lijkt voorzichtig te balanceren tussen de korte vorm en een situatie die hunkert naar een complexere en vollediger uitgewerkte expressie.

Abi McLoughlin en Raymond Bethley in Confessional. Foto: Simon Annand

Nergens wordt dit duidelijker geïllustreerd dan in het centrale personage Leona Dawson (Lizzie Stanton). Zij combineert de functie van verteller met een extraverte persoonlijkheid die de afzonderlijke verhalen van de andere aanwezigen onrustig met elkaar verbindt. Zij heeft, meer dan de anderen, de aandacht van het publiek en haar gesprekspartners, en zij is degene die de suggestie wekt van een rode draad in het verhaal. En toch ook weer niet. De suggestie van een herkenbaar, traditioneel dramatisch narratief wordt vaak gewekt en net zo vaak — niet in de laatste plaats door onze Leona — weer de grond in geboord.

Deze gewoonte om actie te suggereren en vervolgens de vaart eruit te halen, zien we ook bij de rest van de spelers: de zwervende kok Bill McCorkle (Gavin Brocker); de lui-sensuele en mogelijk gevaarlijke Steve (Rob Ostlere); de gebroken, half-waanzinnige Violet (Simone Somers-Yeates); de doorgaans zwijgzame maar altijd observerende eigenaar Monk (Raymond Bethley); de eigenaardig misplaatste stadse scriptschrijver Quentin (Tim Harker) en zijn kersverse jonge prooi Bobby (Jack Archer); de uit haar ambt gezette alcoholische dokter (Abi McLoughlin); en zelfs de bijrollen van de uitsmijter en de agent Tony (beiden gespeeld door Alex Kiffin). Al deze personages worden heen en weer geslingerd tussen pogingen tot interactie en het opzettelijk storten in vaak rauwe, geïsoleerde monologen, vergelijkbaar met het iets latere 'Kennedy's Children'. Niemand kan Tennessee Williams ervan beschuldigen dat hij niet probeerde nieuwe paden te effenen.

Rob Ostlere en Simone Somers-Yeates in Confessional. Foto: Simon Annand

Geleidelijk dringt het besef door dat wat we hier ervaren, ondanks de onberispelijk realistische enscenering (prachtig vormgegeven door Justin Williams — geholpen door Jonny Rust, en met perfecte geloofwaardigheid uitgelicht door Jack Weir — en ik zou graag weten wie het geluid deed, inclusief een jukebox die een vioolstuk van Joshua Bell speelt, meen ik), ver van de realiteit afstaat. In feite lijkt Williams iets te maken dat vergelijkbaar is met wat Siodmak in de jaren twintig deed met zijn stomme 'film zonder plot', 'Menschen am Sonntag' (later opnieuw verfilmd met geluid — maar ook in zwart-wit — door Fassbinder). Personages worden gepresenteerd, ze spreken, ze doen onbeduidende, alledaagse dingen (relatief aan hun specifieke roeping in het leven — de wereld van de dokter is extreem anders dan die van de manicure), en dan vertrekken ze. Dat is het. Sommigen zullen dat frustrerend vinden, maar het stuk pretendeert niets meer te zijn. Mensen komen en gaan, onberispelijk gekleed door Katy Clark, in magnifiek energieke bewegingen. Pas later, wanneer je bij het verlaten van de zaal een programmaboekje krijgt, blijkt dat Silver hier een nieuwe speelstijl heeft uitgevonden: er is geen blocking of specifieke regie — alle beslissingen daarover worden door de cast ter plekke genomen. Aangezien veel van hun handelingen en reacties afhangen van waar en hoe het publiek besluit te gaan zitten of staan, is deze aanpak zeer praktisch. Sommige monologen zijn echter erg lang en complex, en mogelijk is deze benadering soms te instabiel, vooral voor acteurs in een vroeg stadium van hun carrière; dat kan verbeteren naarmate ze meer voorstellingen hebben gespeeld. Toch is er altijd een krachtig gevoel van gevaar dat alles doordringt wat we zien en horen. Dit draagt bij aan de dramatiek op een manier die even ongebruikelijk als onheilspellend is. Dat is typisch Tennessee Williams.

Simone Somers-Yeates, Raymond Bethley, Lizzie Stanton en een toeschouwer. Foto: Simon Annand

Ik denk dat je wel kunt zeggen dat ik het goed vond. Of u dat ook vindt, weet ik niet. Je zult dit jaar waarschijnlijk niet veel ander theater zoals dit zien. Waag een gokje. Wat is het ergste dat kan gebeuren? Misschien herken je wel veel van jezelf in deze mensen, in hun conflicten en ruzies, hun liefdes, dromen en teleurstellingen. Misschien had je gewild dat Tennessee de tijd had genomen voor een extra revisie om meer lijn in de uiteenlopende personages te brengen. Misschien geef je zelfs de voorkeur aan een andere speelstijl met meer orde en netheid. Maar dit gezelschap, Tramp, geproduceerd door Remy Blumenfeld — geholpen door Tommy Rowlands, sinds hun debuut in Edinburgh twee jaar geleden met een eerste reeks van deze show — heeft besloten het anders te doen. Dit is hun eerste project: als dit hun huidige niveau is, wie weet wat voor magie er dan nog in het verschiet ligt!

T/m 29 oktober 2016 BOEK TICKETS VOOR CONFESSIONAL IN SOUTHWARK PLAYHOUSE