RECENSIE: Great Apes, Arcola Theatre ✭✭✭

Mark Ludmon bespreekt Patrick Marmion's bewerking van Will Selfs roman Great Apes in het Arcola Theatre

Het gezelschap van Great Apes in het Arcola Theatre. Foto: Nick Rutter Great Apes

Arcola Theatre

19 maart 2018

Drie sterren

Reserveer nu

De realiteit kantelt voor Turner Prize-winnend kunstenaar Simon Dykes wanneer hij op een ochtend wakker wordt en ontdekt dat hij een chimpansee is in een wereld die door apen wordt geregeerd. Mensen zijn in deze wereld een onbeschaofde diersoort die in dierentuinen en de Afrikaanse jungle leeft. Dit is het vertrekpunt van een gevatte en verontrustende nieuwe toneelbewerking van de roman van Will Self, Great Apes, die de flinterdunne scheidslijn tussen primitief en beschaafd gedrag belicht en onderzoekt wat het werkelijk betekent om mens te zijn.

De knappe bewerking van Patrick Marmion wijkt gelukkig af van de oorspronkelijke opzet van de roman, waarin de beschaafde chimpansees enkel communiceren via gebaren en gekrijst. Het gekrijs en gegrom is nog steeds aanwezig, maar deze mensapen spreken ook vloeiend over filosofie, literatuur, psychologie en wetenschap. Ze gebruiken Twitter en YouTube, winkelen bij Ikea en kijken naar Love Island, wat zorgt voor een flinke dosis satirische humor over het moderne leven – van de kunstwereld tot kantoorpolitiek.

Ruth Lass en Stephen Ventura in Great Apes in het Arcola Theatre. Foto: Nick Rutter

De heerlijke taalspelletjes uit het boek zijn behouden, met subtiele aanpassingen in de vocabulaire van de 'aapheid' die gedurende het stuk voor heel wat gelach en af en toe een zucht zorgen. Kinderen zijn veranderd in 'subs', bedden zijn 'nesten' en partners zijn 'consorten' en 'alfa's'. Openbare copulatie en masturbatie worden bovendien als de norm beschouwd.

De toewijding van de acteurs is onberispelijk; ze paraderen over het toneel, vlooien en besnuffelen elkaar, kussen elkaars achterwerk en gedragen zich als chimpansees die rechtstreeks uit een natuurdocumentaire van David Attenborough lijken te komen. Er zijn geen apenmaskers of pakken, afgezien van losse bruine broeken om aan te duiden dat deze beschaafde apen kleding onder de gordel als een taboe beschouwen. Het is aan de cast, samen met bewegingsregisseur Jonnie Riordan en expert in chimpansee-fysiek en vocalisatie Peter Elliott, dat je direct gelooft dat je inderdaad kijkt naar apen die praten over Wittgenstein, Dante en Freud. Simons verontrustende nieuwe realiteit krijgt extra diepgang door de indrukwekkende soundscape van geluidsontwerper Dan Balfour en het lichtontwerp van Matt Haskins.

Ondanks het absurde uitgangspunt is Bryan Dick intens en geloofwaardig als Simon, die zijn nieuwe realiteit als mensaap onder ogen moet zien. De cast brengt dit gewaagde concept meesterlijk met de ernst die nodig is om het grappig te maken, waaronder Ruth Lass als de eminente psychiater en alfaman dr. Zack Busner, die Simons zaak op zich neemt. De regie van Oscar Pearce is strak, maar hoewel het stuk slechts twee uur duurt, blijft het – net als het 500 pagina's dikke boek – een uitgesponnen fabel gebaseerd op één idee. Het leunt soms net iets te zwaar op woordspelingen en de komedie van herkenbaar menselijke personages die zich als chimpansees gedragen, hoe vermakelijk dat ook is. Toch valt niet te ontkennen dat dit een gedenkwaardig stuk theater is dat je met een frisse blik naar je medemens laat kijken.

Te zien tot en met 21 april 2018 in het Arcola Theatre

RESERVEER NU VOOR GREAT APES IN HET ARCOLA THEATRE