RECENSIE: Machinal, American Airlines Theatre ✭✭✭

Roundabout Theatre Company's Machinal. Foto: Joan Marcus Machinal

American Airlines Theatre

18 januari 2014

3 sterren

In 1928 ging het toneelstuk Machinal op Broadway in premiu00e8re, geschreven door Sophie Treadwell, een vrouw die een opmerkelijk leven leidde als journalist, activist, regisseur en schrijfster van maar liefst 40 stukken.

Ondanks dat het een strak, expressionistisch drama is vol vlijmscherpe observaties en diepgaande inzichten, is het nooit teruggekeerd naar Broadway tot nu, met Lyndsey Turners productie voor de Roundabout Theatre Company in het American Airlines Theatre.

Turner is een regisseur met een enorme vernieuwingsdrift, die tot in de kleinste details uiterst precies te werk gaat en het onwaarschijnlijke talent bezit om klassiek werk te vertalen en conceptualiseren voor een modern publiek. Met de teksten van Treadwell vormt zij een gelukkig en volmaakt huwelijk.

Het stuk is een frontale aanval op de manier waarop de maatschappij u2013 vooral mannen, maar ook vrouwen (zij het door toedoen van mannen) u2013 vrouwen mishandelt en misbruikt. Geen wonder dus dat de door mannen gedomineerde Broadway-wereld de noodzaak niet inzag om dit stuk te hernemen. Maar zelfs de meest verstokte patriarch zou moeite hebben om fouten te vinden in Turners visie op dit baanbrekende werk. In negen momentopnames volgen we het tragische leven van een jonge vrouw die uiteindelijk op de elektrische stoel belandt wegens moord.

Het decor van Es Devlin is net zozeer een personage als de acteurs zelf: het is een triomf van vormgeving. Een eenvoudige Art Deco-doos die ronddraait en op verschillende momenten transformeert in een overvolle metro, een echtelijke woning, een ziekenhuis, een louche cafu00e9, een liefdesnestje, een rechtszaal en een executiekamer. De meedogenloze beweging van het decor draagt enorm bij aan de opbouw van de spanning en de onderdompeling in de claustrofobische mannenwereld waarin de jonge vrouw probeert te overleven.

Jane Cox belicht het decor perfect en zet de toon van neerslachtigheid (passend bij zowel het tijdperk van de Grote Depressie als de gemoedstoestand). Bijzonder slim is het gebruik van een horizontale lichtlijn over het hele podium, wat haar benauwde bestaan benadrukt. Het decor roept regelmatig het beeld op van een doodskist waarin de jonge vrouw opgesloten zit en alleen door die smalle streep licht naar buiten kan kijken.

Regie en ontwerp smelten samen met de tekst tot een krachtig tapijt van evocatieve wanhoop en groeiende horror. Op u00e9u00e9n uitzondering na is de cast werkelijk subliem; de acteurs werken moeiteloos samen om Turners specifieke en soms gestileerde visie op Treadwells wereld tot leven te wekken.

Michael Cumpsty is magnifiek weerzinwekkend als de akelige, succesvolle zakenman die met de jonge vrouw trouwt en vervolgens door haar toedoen sterft. Zijn vermogen om zowel onheilspellend als irritant te zijn is meesterlijk; als hij was blijven praten, had ik hem zelf omgebracht. Morgan Spector is uitstekend als de lome versierder die de jonge vrouw verleidt en haar het idee voor de moord influistert u2013 niet om haar te helpen, maar om zichzelf te profileren. Spector speelt perfect de sluwe wolf die alles zegt om de kip te vangen.

Er is een heerlijke scu00e8ne in een verborgen bar waar de valse, overspelige zakenman (Damian Baldet) de jonge vrouw voorstelt aan Spector, terwijl aan weerszijden twee vignetten worden uitgespeeld. In het eerste gebruikt een roofzuchtige, oudere homoseksuele man (een perfecte Arnie Burton) mooie woorden en de belofte van geld om een jonge, knappe jongen in nood (een innemende Ryan Dinning) te verleiden. In het tweede overtuigt een straathaai (Dion Graham, eerste klas) een vrouw (Karen Walsh, precies goed) om voor een illegale abortus te gaan. Treadwell en Turner dwingen het publiek om deze scu00e8nes te accepteren als onderdeel van de realiteit, wat in schril contrast staat met de interactie tussen de jonge vrouw en Spector. Meesterlijk werk.

Suzanne Bertish is prachtig als de moeder. In u00e9u00e9n korte scu00e8ne maakt ze onomstotelijk duidelijk welk trauma de jonge vrouw haar hele leven heeft meegedragen, terwijl moeder er alles aan doet om de mannen in de wereld tevreden te houden.

Het hele ensemble levert werk van de bovenste plank. Er is geen valse noot te bekennen, geen hapering en de tijdsgeest blijft volledig intact.

Het is echter geen verrassing dat, ondanks de prestaties van Turner en haar team, Treadwells stuk niet werkt als de hoofdrol niet door een buitengewone actrice wordt gespeeld. Het is een loodzware opgave: de jonge vrouw is aan het begin van het stuk al gebroken, vindt een sprankje hoop en geluk om vervolgens alles te verliezen en op het toneel te worden geu00eblectrocuteerd.

Hoewel het personage bijna een onbeschreven blad is, kan een actrice met echte vaardigheid en subtiliteit hier de rol van haar leven neerzetten. Het is het soort rol voor Cate Blanchett, Lily Rabe, Rachel Weisz, Carey Mulligan of Tamsin Carroll. Het vereist virtuositeit, stembeheersing, een bijna etherische lichtheid, diepgevoelde doodsangst en passie, onschuldige berekening en een onvermoeibare techniek.

Wat de rol echter nu00edet nodig heeft, is iemand die nog geen deuk in een pakje boter kan slaan, iemand voor wie eentonigheid een tweede natuur is en een stem heeft die je bewustzijn binnendringt als een mug op een onbereikbare plek op je rug. Iemand met het charisma van een koud worstenbroodje op de kermis u2013 en toch is de schromelijk overschatte Rebecca Hall de kaart die Turner toebedeeld heeft gekregen.

Het is een even fundamentele misser als wanneer je pakweg Alan Cumming (hoe goed hij ook is) de rol van Joanne zou laten spelen in een revival van Company. Het is stuitend en bijna onvoorstelbaar. Toch staat ze daar, hopeloos overvraagd als de jonge vrouw die de heldin van Treadwell moet zijn. Haar laatste pijnscheet wanneer de stroomstoten haar leven nemen, zou door merg en been moeten gaan; een scherpe echo van een leven dat is verwoest door de hardheid van mannen en de maatschappij. In plaats daarvan leek het alsof ze zich slechts prikte aan een naald tijdens het naaien.

Het publiek liet zich ook niet foppen; het lauwe applaus was een vernietigend oordeel over deze zogenaamde sterrenrol. De ingehuurde klappers van de productiemaatschappij die "Brava" riepen maakten geen enkele indruk; de volle zaal weigerde op te staan of zelfs het applaus lang genoeg vol te houden voor een tweede buiging.

Het is ontzettend jammer, want Turners visie op Treadwells opmerkelijke stuk is werkelijk indrukwekkend.

Helaas is Rebecca Hall dat niet.