RECENSIE: Queers Deel 1, Old Vic Theatre ✭✭✭✭

Queers Deel 1

Old Vic Theatre

Vier sterren

Alles is veranderd in de afgelopen 100 jaar voor homoseksuele mannen en vrouwen, maar in zeker opzicht zijn sommige dingen ook hetzelfde gebleven. In de vier monologen die het eerste deel van Queers in het Old Vic vormen, horen we de verhalen van drie mannen en één vrouw van 1917 tot nu. En hoewel homoseksualiteit 50 jaar geleden in Engeland en Wales werd gelegaliseerd en koppels van hetzelfde geslacht nu kunnen trouwen, is er veel uit het verleden dat vandaag de dag nog steeds bij ons resoneert.

In The Man on the Platform van Mark Gatiss vertelt de jonge soldaat Percy over zijn vriendschap met een knappe blonde kapitein in zijn regiment tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het stuk zit vol zintuiglijke beschrijvingen van geluiden, geuren en kleuren, en vangt prachtig de gevoelens van liefde en verlangen van elke jongere – ook al zou dit in Percy’s geval tot de gevangenis leiden als hij er naar zou handelen. De monoloog speelt zich af in 1917 en herinnert ons aan de risico's die hij loopt, met verwijzingen naar het lot van Oscar Wilde slechts twintig jaar daarvoor. Maar het benadrukt ook de vreugde van het herkennen van die „zekere schittering in de ogen“ bij een mede-homoseksueel. Jack Derges speelt Percy ingetogen en ontroerend, met een hoopvolle twinkeling in zijn ogen ondanks de onmogelijkheid van een relatie met de man van wie hij houdt.

We krijgen een nog groter gevoel van de plezierige kant van het homoleven in Jackie Clune’s The Perfect Gentleman, waarin de Londense Ellen Mary Page vertelt over de vrijheid en het genot van haar leven als Bobby Page in 1927. Met nostalgische vreugde kijkt ze terug op haar kindertijd, waarin ze zich verkleedde in haar vaders kleren en haar gevoelens voor vrouwen ontdekte, en haar latere ontdekking van hoe geweldig het voelde om in het openbaar een mannelijke identiteit aan te nemen. Denkend aan de mannelijke imitator Vesta Tilley, beroemd om haar music-hall optredens als Burlington Bertie, is Gemma Whelan fantastisch als Bobby, gekleed in rokkostuum en vlinderdas. Net als Percy kniepert ze niet over de onmogelijkheid om met haar geliefde te trouwen, maar kijkt ze vooruit naar de mogelijkheden die haar vindingrijkheid heeft geopend.

In Matthew Baldwin's I Miss the War is het plezier van geheime affaires iets waarvan de West End-kleermaker Jackie vreest dat het verloren zal gaan wanneer hij in 1967 terugblikt op zijn leven in het licht van de nieuwe Sexual Offences Act, die homoseksualiteit decriminaliseerde. Hij laat zijn leven als homoseksuele gardist en schandknaap in de jaren '40 klinken als een dolle boel in een tijd waarin homoseksuele mannen door de samenleving gleden „als palingen“, elkaar even raakten en dan weer weg glitsten. Terwijl velen bang waren en snakten naar vriendelijkheid, vond Jackie geluk in een leven waarin „ik precies wist waar ik aan toe was“. De monoloog, die regelmatig put uit het toen nog geheime homojargon 'polari', is prachtig geschreven en zit vol hilarische oneliners, met een 'fantabulosa' vertolking door Ian Gelder.

Gareth McLean brengt ons naar het nu met Something Borrowed, waarin we Stephen ontmoeten die volop profiteert van de wetswijziging door met zijn Amerikaanse vriend te trouwen. In tegenstelling tot Percy, Bobby en Jackie kan hij zijn leven delen met iemand van hetzelfde geslacht, maar deze vrijheid brengt eigen uitdagingen met zich mee. Hij is angstig over genegenheid tonen in het openbaar en vertelt over de pijn van het opgroeien als homo en het gepest worden op school, vooral door de boodschap van Section 28, die de „promotie“ van homoseksualiteit verbood. Terwijl hij zenuwachtig zijn huwelijksspeech oefent, worstelt Stephen nog steeds om zijn weg te vinden in een wereld waarin homoseksuele mannen en vrouwen het sprookjeseinde kunnen krijgen waar ze als kind over hoorden. Mark Bonnar neemt ons mee op de emotionele rollercoaster van Stephen vlak voor het huwelijk en geeft een krachtige vertolking die ontroerend en vol humor is.

Met deze eerste vier monologen benadrukt Queers de moeilijkheden waar homoseksuele mannen en vrouwen voor stonden vóór de decriminalisering 50 jaar geleden. Maar in plaats van trieste lijdensverhalen zijn het eerder vieringen van hoe mensen geluk vonden ondanks de onverdraagzaamheid waarmee ze te maken kregen. Onder regie van Mark Gatiss en Joe Murphy zijn ze aangrijpend en grappig, maar bovenal zijn het verhalen van hoop en overleving.

Queers Deel 2 is op maandag 31 juli 2017 te zien in het Old Vic. TV-versies van alle acht monologen worden vanaf 31 juli tot 3 augustus elke avond vanaf 21:00 uur uitgezonden op BBC4.