RECENSIE: Red Velvet, Garrick Theatre ✭✭✭

Het gezelschap van Red Velvet. Foto: Johan Persson Red Velvet

The Garrick Theatre

2 februari 2016

3 sterren

Boek tickets voor Red Velvet Wanneer een gevierd acteur een beroemde rol speelt, wordt dit vaak bekeken in het licht van diverse metatekstuele elementen. Zo hebben talloze acteurs Hamlet gespeeld, evenals personages die op Hamlet zijn gebaseerd, wat een intrigerende dialoog creëert tussen de verschillende vertolkingen. In Lolita Chakrabarti’s Red Velvet tilt Adrian Lester dit naar een buitengewoon nieuw niveau. Hij speelt Ira Aldridge, de eerste zwarte acteur die Othello vertolkte op de Londense podia, nog geen drie jaar na zijn eigen veelgeprezen Othello bij The National Theatre. Om de complexiteit te vergroten, zien we Lester als Ira Aldridge die vervolgens weer Othello speelt in Akte 3 Scène 4 (“Oh, hardness to dissemble!”) - een zinderende gelaagde ervaring. Red Velvet speelt zich af in 1833, tijdens de repetitieperiode en de daaropvolgende speelreeks van Ira Aldridge als Othello, een periode die door het publiek werd omarmd maar door critici werd neergesabeld. Nadat de grote Edmund Kean tijdens een voorstelling op het toneel in elkaar zakt, vervangt Pierre Laporte (Emun Elliott), de manager van Covent Garden Theatre, hem door zijn oude vriend. Dit stuit op onbegrip bij de rest van de cast, niet in de laatste plaats bij Charles Kean (Mark Edel-Hunt), Edmunds zoon, die vindt dat hij als Iago de natuurlijke opvolger van zijn vader is. Toch weten de opvallend moderne methoden van Aldridge de rest van de cast te overtuigen, waaronder Ellen Tree (Charlotte Lucas), zijn Desdemona en de verloofde van Kean. Maar in het jaar dat de slavernij in het Verenigd Koninkrijk werd afgeschaft, bleek de verschijning van Aldridge op het Londense toneel zeer controversieel. Zijn weigering om concessies te doen aan zijn ‘agressieve’ spel zet zijn relatie met Laporte onder grote spanning.

Adrian Lester als Ira en Emun Elliot als Pierre Laporte in Red Velvet. Foto: Johan Persson Het is moeilijk een interessantere casting voor te stellen, en het weinig bekende verhaal dat de kern van dit stuk vormt, is veelbelovend. Hoewel er veel te bewonderen valt in Red Velvet, is het stuk niet overal even sterk. Het is vaak prikkelend en uiterst gevat, maar de hoofdpersoon lijdt aan een gebrek aan karakterontwikkeling. Wanneer hij zich bij het gezelschap voegt, merkt Ellen Tree op: “Wat me het meest beledigt aan dit vak is de aandacht die naar de hoofdrolspeler gaat”. En inderdaad, hoewel Red Velvet veel onthult over Ira Aldridge de acteur, leren we weinig over de man die van het toneel afstapt. Chakrabarti beschrijft Aldridge als een “uiterst dapper, vasthoudend en compromisloos talent”, en Red Velvet vangt dit leven op de planken uitstekend. Lester is fabelachtig in het overbrengen van zijn perfectionisme, en zijn irritatie over het flamboyante spel van zijn medespelers biedt een intrigerend en amusant inzicht in de evolutie van het acteren. Het stuk slaagt er ook goed in om de achteloze, neerbuigende houding van de cast te dramatiseren (“toen ik in de recensies las dat hij zwart was, dacht ik dat het een gemoedstoestand was!”), afgezet tegen de berekende aanvallen van de critici. Het horen van dergelijke dehumaniserende recensies van zijn Othello, hardop voorgelezen door een witte cast, was een krachtig moment. De hypocriete notie van een witte acteur die ‘Othello wordt’ tegenover een zwarte acteur die ‘zijn ware aard laat zien’, wordt met een ijzingwekkend effect verkend.

Ondanks al zijn intrigerende kwaliteiten blijft Aldridge een vreemd onvoltooid personage. De raamvertelling, waarin de Poolse journaliste Halina (Caroline Martin) een bejaarde en bittere Aldridge interviewt, hint naar de schade die hij opliep door de bekrompen opvattingen van die tijd. In de openingsscène kleineert hij haar vanwege onjuiste beweringen over zijn privéleven – met name de veronderstelling dat hij kinderen heeft met zijn inmiddels overleden vrouw Margaret (eveneens gespeeld door Martin). Dit culmineert in Aldridge die Halina “inspiratieloos, zielloos en respectloos” noemt, ondanks het feit dat zij niets dan bewondering voor hem heeft geuit. Dit suggereert dat het stuk de gebeurtenissen zal ontleden die leidden tot Aldridges giftige cynisme, maar veel hiervan wordt ons verteld in plaats van getoond.

Charlotte Lucas als Ellen Tree en Amy Morgan als Betty Lovell in Red Velvet. Foto: Johan Persson

We vangen een glimp op van Aldridges leven buiten de schijnwerpers door zijn relaties met vrouwen. Wanneer Margaret op de openingsavond van Othello in zijn kleedkamer verschijnt, zien we de liefdevolle manier waarop ze elkaar steunen in een intolerante maatschappij. Dankzij de natuurlijke chemie tussen de acteurs is dit een ontroerende en menselijke scène. Margaret keert echter niet terug, waardoor het publiek geen afsluiting krijgt over de impact van deze belangrijke relatie. Dit wordt verder bemoeilijkt door de latere beschuldiging van Laporte dat Aldridge zich ongepast zou hebben gedragen tegenover Ellen Tree, waarbij hij opmerkt dat Aldridge bekendstaat om zijn romantische escapades. Dit wordt gevoed door een gedenkwaardige grap in de eerste akte over zijn vaste minnares, maar we zien op het toneel niets dat dit dramatische resonantie geeft. Parallel daaraan wordt de gepassioneerde en oprecht klinkende toespraak van Laporte (briljant vertolkt door Elliott) over hoe moeilijk het is om met Aldridge te werken, ondergraven door wat we hem zien doen tijdens de repetities: daar is hij de perfecte professional.

Adrian Lester in Red Velvet. Foto: Johan Persson

Toch zijn er enkele werkelijk uitmuntende momenten die suggereren dat Chakrabarti een grote toekomst als schrijver heeft. Aldridges passie voor zijn vak staat nooit ter discussie en Lester speelt zijn terechte woede over zijn behandeling – “Niemand kijkt raar op als een grootmoeder Julia speelt!” – tot in de perfectie. Ook de scène waarin de bejaarde acteur zich voorbereidt om Lear te spelen is prachtig geobserveerd, waarbij Lester en Martin de sobere kleedkamerset ten volle benutten.

Het script is bovendien bij vlagen erg grappig. Simon Chandler is een komische revelatie als de ijdele acteur Bernard Warde, en Edel-Hunts Charles Kean en Alexander Cobbs Henry Forester verlichten op geweldige wijze de absurd melodramatische acteermethoden van weleer – denk aan de acteurs Mossop en Keanrick uit Blackadder the Third. De ervaring van Chakrabarti als actrice is niet alleen hier merkbaar, maar ook in de analyse op het toneel van de drijfveren van Othello en Desdemona. Lucas en Lester zijn uitstekend samen; hun wederzijdse argwaan evolueert op natuurlijke wijze naar een hecht werkverband. Ik had eigenlijk wel meer willen zien van Ellen Tree. Haar scherpe relatie met Charles Kean bood een korte maar intrigerende dialoog over de obstakels voor vrouwelijke professionals. Dit had, samen met de intimidatie van Halina door mannelijke journalisten, verder uitgewerkt kunnen worden als een krachtig parallel met de behandeling van Ira.

Red Velvet snijdt een aantal zeer moeilijke thema's aan rondom ras en doet dit op een meeslepende en doordachte manier. Het stuk is over het algemeen goed geschreven – met tal van sterke details – en deze productie bevat een reeks uitstekende vertolkingen, niet in de laatste plaats die van Adrian Lester als Ira Aldridge. Desondanks blijft Aldridge als protagonist wat onvolledig; te veel aspecten van zijn leven worden verteld in plaats van getoond. Dit betekent dat het stuk, ondanks de vele sterke kwaliteiten, zijn volledige dramatische potentieel net niet benut. Red Velvet is tot 27 februari te zien in het Garrick Theatre

Charlotte Lucas als Ellen Tree. Foto: Johan Persson

Emun Elliot als Pierre Laporte. Foto: Johan Persson

Adrian Lester in Red Velvet. Foto: Johan Persson