RECENSIE: Romeo And Juliet, Brockley Jack Theatre ✭✭✭✭

Romeo And Juliet

Brockley Jack Theatre

22/10/15

4 Sterren

‘I see that madmen have no ears.

How should they when wise men have no eyes?

…Thou canst not speak of that thou dost not feel.’

Een traditionele enscenering van Romeo and Juliet op een zwoele zomeravond in de buitenlucht kan prima werken; de locatie en sfeer dragen dan vaak net zoveel bij aan de ervaring als het stuk zelf. Maar op een klamme avond in Brockley is er wel wat meer nodig om het publiek te boeien. Immersion Theatre staat erom bekend dat ze klassieke teksten op een frisse manier weten te benaderen, en deze productie is daar gelukkig geen uitzondering op. Het is bovendien prijzenswaardig dat deze tournee waarschijnlijk zeer toegankelijk zal zijn voor een jonger publiek.

Allereerst valt op dat er flink in de tekst is gesneden, maar dit pakt over het algemeen goed uit. De hele avond duurt inclusief pauze net iets meer dan twee uur en heeft een prettige vaart en een verfrissend tempo. Er zijn ook wat personages gesneuveld. Lady Capulet is hier een weduwe of alleenstaande moeder, waarbij Tybalt de rol van de man des huizes op zich neemt. De familie Montague is eveneens flink uitgedund tot een vluchtig optreden van Romeo's moeder. Hoewel alle cruciale monologen en scènes intact zijn gebleven, is er verstandig gesnoeid, en ik kan niet zeggen dat ik iets heb gemist.

Regisseur James Tobias heeft ervoor gekozen het stuk te situeren tegen de achtergrond van de Britse mijnwerkersstaking van 1984-85. De openingsscène is dan ook een confrontatie tussen de Montagues, zwaaiend met spandoeken en scanderend, en de Capulets onder leiding van Tybalt, die hebben besloten de staking te breken en weer aan het werk te gaan. De families zijn inderdaad 'gelijkwaardig in waardigheid', maar ze blinken hier niet uit in rijkdom. De Prins is een politieagent, en Paris lijkt dat ook te zijn. Hoe pater Laurence precies in dit plaatje paste, was me niet helemaal duidelijk: hij komt eerder over als een gemoedelijke leraar in een tweed jasje dan als een geestelijke... maar vooruit.

Dit scenario werkt eigenlijk heel goed: het verklaart de diepgewortelde vijandschap tussen de families en laat duidelijk zien hoe moeilijk het is voor de geliefden om zich te onttrekken aan de intriges en het geweld om hen heen. In de tweede helft, wanneer de actie in een stroomversnelling raakt, verdwijnt deze context wat meer naar de achtergrond, maar dat zou in dit stadium van het drama bij elke externe setting wel gebeuren.

Ik was ook gecharmeerd van de nieuwe invalshoek bij de rol van Tybalt, die in de originele tekst soms wat onderbelicht blijft. Zoals Tobias in zijn programmatoelichting schrijft, wordt hij vaak neergezet als de standaard schurk, maar dat verklaart niet waarom de vrouwen zo buitenproportioneel om hem rouwen. Door hem de centrale mannelijke figuur in het huishouden van de Capulets te maken, met een dubbelzinnige relatie met zowel Julia, de Min als Lady Capulet, ontstaan er interessante lagen voor de acteurs. Harry Anton haalt veel uit deze rol en komt in deze productie over als een waardige tegenstander voor Mercutio tijdens hun gevecht, in plaats van een eendimensionale bruut.

Natuurlijk kan elke nieuwe productie een stuk in talloze richtingen sturen, maar voor mij zijn er twee constanten nodig om dit stuk te laten slagen. Ten eerste moeten de 'star-crossed lovers' losstaan van de rest van het stuk, gevangen in een cocon van wederzijdse extase, volkomen blind voor de wereld om hen heen en ervan overtuigd dat niemand hun gevoelens begrijpt. De kern van het stuk, en wat het zijn tijdloze waarde geeft, is die wonderlijke weergave van een zeer jonge liefde die totaal haaks staat op de maatschappij. Twee personages die beginnen als meegaande conformisten, ontwikkelen hun eigen identiteit in razendsnel tempo door hun onderlinge obsessie. Dit is precies hoe Clive Keene en Simone Murphy ze neerzetten. Hoewel sommige retorische monologen (zoals ‘Gallop apace you fiery footed steeds’) nog wat meer aandacht voor tekstbehandeling en een rustiger tempo konden gebruiken, was er geen twijfel mogelijk over de chemie tussen hen of de geloofwaardigheid van hun romance. Op de poster kijken ze de wereld in alsof ze in een productie van West Side Story staan, een beeld van boze vervreemding; dat past perfect bij deze expliciete, confronterende productie.

Het tweede element van een geslaagde productie is de overgang van de komische toon in de eerste helft — gedomineerd door de gevatte grappen van Mercutio en de brutale directheid van de Min — naar de serieuzere en duistere toon van de tweede helft, waarin de autoriteiten in de vorm van pater Laurence en Lady Capulet proberen de regie te hernemen voor de fatale ontknoping.

Veel hangt dus af van deze vier acteurs, en in deze productie leverden ze stuk voor stuk uitstekende bijdragen. Als Mercutio was Dan Dawes oprecht grappig; hij bewoog soepel over het toneel en bracht veel energie mee. Ook deed hij mooie dingen met de befaamde ‘Queen Mab’-monoloog. Hij verving niet alleen de ijle fantasie van de tekst, maar ook de nare pijn in het slotgedeelte, wat een voorbode is voor zijn eigen einde en zijn optreden een zeldzame diepgang gaf.

Roseanna Morris was een veel daadkrachtiger en minder stuntelige Min dan we gewend zijn, wat erg goed werkte. Ze zette een type neer dat het midden houdt tussen Julie Walters en Jennifer Saunders: gehard, gevat, maar met een klein hartje en absoluut bereid om Julia, Lady Capulet, Romeo en de pater de waarheid te vertellen. Ook dit paste uitstekend in de gekozen setting en zorgde ervoor dat je veel aandachtiger luisterde naar wat de Min daadwerkelijk te zeggen heeft.

Rochelle Perry profiteerde ervan dat zij de belangrijkste, en eigenlijk enige, ouderlijke stem in het stuk was. Als Lady Capulet toonde ze een breekbaarheid en een nerveus ongeduld met haar situatie die medeleden opriep. Voor de verandering werd ze gespeeld als een jongere vrouw van middelbare leeftijd die zelf ook nog mee wil tellen. Wanneer ze Julia confronteert over het huwelijk met Paris, resulteert dit in een rauwe en gemene scène van intimidatie, in plaats van de tamme plichtpleging die het in minder zorgvuldige producties soms is.

James Sanderson slaagde erin om als pater Laurence en de Prins verschillende soorten autoriteit uit te stralen, en aan het slot bracht hij de verhaallijnen zeer effectief samen. De rol van de pater kan soms langdradig zijn, maar hij vond volop kansen voor humor en een ingetogen waardering voor de eigenaardigheden van zijn pupillen.

Gezien de beperkte ruimte in het Brockley Jack was het indrukwekkend hoe gevechtsregisseur Matt Gardner de scènes geloofwaardig, gevarieerd en veilig had georganiseerd voor zowel acteurs als publiek (ik zat op de eerste rij!). Met name Mercutio, Romeo en Benvolio (James G Nunn) zorgden voor veel overtuigend en oprecht geestig gestoei tijdens de disco die in de plaats was gekomen voor het gemaskerde bal.

De kostuums en muziek pasten perfect bij het midden van de jaren 80, althans zoals ik me die herinner. Het decor van Marco Turich bestond uit twee verhoogde platformen, bereikbaar via ladders en trappen, met een hoofdingang in het midden. Een van deze platformen, dat dienst deed als balkon en Julia's slaapkamer, was echter net te hoog geplaatst, waardoor het soms lastig was om precies te zien wat er gebeurde.

Ondanks wat ruwe kantjes was dit een continu doordachte en boeiende productie, die heel knap gericht is op mensen die het stuk voor het eerst zien. Juist nu traditionele repertoiregezelschappen schaarser worden, is het essentieel dat producties als deze uitgebreid toeren om Shakespeare toegankelijk te houden voor een breed publiek. We kunnen ze alleen maar het beste wensen.

Lees meer over Immersion Theatre