RECENSIE: The Birthday Party, Harold Pinter Theatre ✭✭✭✭✭

Paul T Davies recenseert Harold Pinters The Birthday Party in het Harold Pinter Theatre en vindt het "geestig en fascinerend".

The Birthday Party

Harold Pinter Theatre.

19 januari 2018

5 sterren

In een vervallen pension aan de Engelse kust is Stanley jarig. Althans, zijn hospita Meg heeft besloten dat het zijn verjaardag is, dus is het een feit en krijgt hij een feestje. Dan arriveren Goldberg en McCann in het huis; zij zijn op zoek naar Stanley en brengen een onheilspellende sfeer met zich mee. Wat is de link tussen hen? Is er wel een link? Waarvoor is Stanley op de vlucht? En smaken de cornflakes eigenlijk wel? Pinters klassieker oogt weer als nieuw in deze perfect gecaste productie.

De toon wordt gezet in de uitmuntende openingsscène aan de ontbijttafel. Zoë Wanamaker is fabelachtig als Meg, die angstig cornflakes en verbrand geroosterd brood opdient alsof het door haar eigen handen gesmede juwelen zijn voor haar echtgenoot Petey (de zoals altijd voortreffelijke Peter Wight). Samen portretteren zij op vakkundige wijze een huwelijk waarin alledaagse banaliteit een beschermende schil vormt tegen de buitenwereld. Wanamaker suggereert prachtig dat dementie de golven zijn die om haar heen slaan. Wanneer ze hoort dat twee mannen naar een kamer hebben gevraagd, herhaalt Meg trots dat "dit huis op de lijst staat", hoewel je je bij het decorontwerp van de Quay Brothers – vol vergane glorie – afvraagt of het niet om een lijst van onbewoonbaar verklaarde panden gaat. Wight brengt de patiëntie en beschermingsdrang jegens haar prachtig in beeld.

Hun enige gast is Stanley, een glansrol van Toby Jones. In de pikorde weet hij dat hij aan de top van de verbrande voedselketen staat; hij flirt met Meg en plaagt haar, pakt haar hard aan, is eerbiedig naar Petey en blijft mysterieus over zijn verleden. Zodra de mannen arriveren, worden zijn angst en arrogantie verder op scherp gezet. Zijn transformatie van een verwaande, slonzige nietsnut naar een bevende, doodsbange en vrijwel stomme puinhoop in het derde bedrijf is uiterst overtuigend. Als Goldberg levert Stephen Mangan opnieuw een topprestatie: zelfverzekerd en ogenschijnlijk vriendschappelijk, maar altijd dreigend en dwingend angstaanjagend zodra hij het masker van fatsoen afwerpt. Hij is bijzonder indrukwekkend in zijn monoloog in het derde bedrijf ("Look in my mouth"), waarin Goldberg verdwaalt in het doolhof van zijn eigen verknipte retoriek. Hij vindt zijn gelijke in Tom Vaughan-Lawlors McCann, onderdanig en gevaarlijk tegelijk. Samen vormen ze een ijzersterk duo van dreiging. Pearl Mackie haalt alles uit de enige wat onderbelichte rol in het stuk, die van buurmeisje Lulu, de personificatie van vrouwelijke seksualiteit en het misbruik van mannen jegens vrouwen. Echter, na het feest – wanneer duidelijk is dat er buiten het zicht ongewenste seks met Goldberg heeft plaatsgevonden – geeft zij Lulu een opmerkelijke waardigheid en kracht.

Het is in de befaamde "Pinter-pauzes" dat zijn werk werkelijk tot leven komt, en in de loepzuivere regie van Ian Rickson ademt dit stuk perfect. Uiteindelijk is het toneelstuk zelf de ster. Zestig jaar na dato loopt het werk nog steeds vooruit op zijn publiek; het heeft niets verloren van zijn vermogen om te verbazen, te verontrusten, te verwarren en bovenal te vermaken. Het maakt weinig uit dat het meer vragen oproept dan het beantwoordt: het is geestig en fascinerend. Deze sublieme uitvoering van een ware twintigste-eeuwse klassieker zal je dagenlang, misschien wel voor altijd, bijblijven.