RECENSIE: United We Stand, CLF Art Café ✭✭✭✭

Neil Gore en William Fox in United We Stand. United We Stand CLF Art Café, Bussey Building, Peckham

02-11-2015

4 Sterren

Koop Tickets

Townsend Productions heeft een sterke reputatie opgebouwd in het presenteren van politiek theater. Hun nieuwste stuk is momenteel te zien in Peckham, vergezeld door een tentoonstelling gewijd aan het centrale thema: de nationale staking van bouwvakkers in 1972 en de daaropvolgende vervolging en gevangenisstraf van diverse vakbondsleiders. Neil Gore is de auteur en zet hier opnieuw zijn talent in als bewerker van stukken voor twee acteurs, iets wat hij onlangs al succesvol deed met de verhalen over de Tolpuddle Martyrs en de Ragged Trousered Philanthropists. Deze productie is, net als zijn voorgangers, begonnen aan een nationale tournee door het Verenigd Koninkrijk.

Hoewel de mijnwerkersstakingen van de jaren '70 en '80 en de 'Three Day Week' algemeen bekend zijn, geldt dat tegenwoordig minder voor de bouwvakkersstaking van de zomer van 1972. Toen legden driehonderdduizend arbeiders gedurende twaalf weken het werk neer om actie te voeren voor hogere lonen en betere arbeidsomstandigheden. Het staat buiten kijf dat er in die tijd nauwelijks aandacht was voor gezondheid en veiligheid op de bouwplaatsen en dat de lonen werden gedrukt door het 'lump sum'-systeem, waardoor werkgevers konden besparen op loonheffingen, pensioenen en sociale lasten. De staking was grotendeels succesvol, mede dankzij de inzet van ‘flying pickets’: stakers die zich van de ene bouwplaats naar de andere verplaatsten om ook daar het werk stil te leggen.

Zo'n vijf maanden na afloop werden vierentwintig stakingsleiders vervolgd voor de rechtbank van Shrewsbury onder vaak verouderde wetgeving. Drie van hen kregen celstraffen voor ernstige aanklachten zoals samenzwering tot intimidatie en verstoring van de openbare orde. Het stuk richt zich op het verhaal van twee van hen: Des Warren – inmiddels overleden – en Ricky Tomlinson, nu vooral bekend als acteur en beroemdheid. Sinds 2006 is er een nieuwe campagne gaande om de namen van de veroordeelden te zuiveren, en deze productie maakt daar deel van uit. Na afloop van het stuk bleef het publiek zitten voor toespraken van zowel Len McCluskey, algemeen secretaris van Unite, als Tom Watson, vicevoorzitter van de Labour Party, gevolgd door extra muziek in folk-stijl onder leiding van muzikaal leider John Kirkpatrick.

Neil Gore en William Fox in United We Stand. Foto - Amy Yardley

Hoewel dit duidelijk een politieke bijeenkomst was, was het ook een dramatisch succes? Politiek theater moet een lastige balans vinden tussen de belangrijke waarheid dat elk theater in zekere zin 'politiek' is, en het gevaar van een belerend toontje zonder echte personages of een menselijk verhaal los van de politieke boodschap. Over het algemeen slaagden de tekst en de twee acteurs erin dit evenwicht te bewaren en onze intellectuele en emotionele betrokkenheid bij de personages vast te houden, door middel van muziek, komische vondsten en een virtuoos spel met vele dubbelrollen.

Het drama werd met minimale middelen gepresenteerd in het decor van Amy Yardley: wat eenvoudig steigerwerk met planken en posters aan de ene kant, en een betimmering voor de rechtszaalscènes aan de andere kant. Verder waren er slechts wat verspreide kisten en een overheadprojector die af en toe korrelige beelden vertoonde van de staking, van Ted Heath en andere figuren uit de jaren '70. De rest van het werk lag in handen van de acteurs en muzikanten – wederom Neil Gore en William Fox. Beiden namen een veelvoud aan rollen op zich, maar hoofdzakelijk vertolkte Gore het personage Tomlinson en nam Fox de rol van de centrale en tragische figuur Des Warren voor zijn rekening, waar het drama in feite om draait.

De acteurs vervulden hun taak met grote energie en toewijding. In dit genre theater moet je het publiek erbij betrekken door de vierde wand te doorbreken, en dat deed met name Fox uitstekend terwijl hij toch in zijn rol bleef. De muziek was eveneens een sterk punt – beide spelers konden goed zingen en hielden zich uitstekend staande op gitaren van verschillende formaten. Er is geen snellere manier om de jaren '70 tot leven te wekken dan via de muziek, en enkele van de beste momenten van de avond voor het publiek (grotendeels van 'een zekere leeftijd') waren de momenten waarop muziek en tekst het idealisme en activisme van die jaren opriepen, tegenover de wankele en weinig overtuigende reactie van de autoriteiten.

Regisseur Louise Townsend bracht veel geloofwaardige dynamiek en lichtere komische momenten aan in het verhaal, wat een tegenwicht bood aan het grimmige relaas over een samenzwering tussen de overheid, politie, werkgevers en de rechterlijke macht. Er waren cartoonachtige elementen aanwezig – wat bijna onvermijdelijk is wanneer een complex verhaal moet worden samengeperst en vereenvoudigd om een moraal over te brengen. De hoofdrollen waren echter met veel overtuigingskracht neergezet – we zagen de charisma van Warren als leider en zijn droge humor, evenals de organisatorische vaardigheden en morele passie van Tomlinson. We kregen ook een beeld van wie zij waren als mens buiten de context van de staking. Sommige bijrollen waren ook raak getypeerd, vooral Gore's slijmerige vakbondsonderhandelaar die maar wat graag concessies deed om de stakingskas te sparen.

William Fox en Neil Gore in United We Stand. Foto: Amy Yardley

Ik was niet volledig overtuigd door de stelling van een grootschalige samenzwering van het establishment – zelfs in deze vertelling leken de autoriteiten daarvoor te paniekerig en ongeorganiseerd. Maar wat iemands politieke voorkeur ook is, de bewijzen voor manifest onrecht en juridische onregelmatigheden in dit verhaal verklaren de aanhoudende woede en de huidige campagne – niet in de laatste plaats door de vroege dood van Warren, die waarschijnlijk is versneld door de dwangmatige toediening van een drugsmengsel genaamd de 'liquid cosh' tijdens zijn gevangenschap. Het toneelstuk roept dit op integere wijze op en toont de hoge menselijke prijs van dit soort acties.

In de eerste helft van het stuk zaten wat tragere momenten wanneer de noodzakelijke uitleg niet volledig werd omgezet in actie; ook waren er momenten, zoals een lange parodie op een spelshow, waarop de dramatische middelen wat lomp overkwamen. Maar zodra we bij de donkere gedeelten van de tweede helft kwamen, kreeg het format een dwingende logica en een spanning die volledig meeslepend was. Er was een zeer indrukwekkende verhoorscène en intense uitwisselingen in de rechtbank die zorgden voor een ademloze concentratie in de zaal. De verklaringen die Tomlinson en Warren na hun veroordeling aflegden vanaf de beklaagdenbank werden door de acteurs woordelijk weergegeven; het zijn prachtige teksten die thuishoren in elke verzameling van moderne politieke redevoeringen.

Oscar Wilde zei ooit gekscherend dat het probleem met het socialisme was dat het 'te veel avonden in beslag nam', een scepsis die tegenwoordig geldt voor de hele politiek, gezien het cynisme over de motieven van politici. United We Stand weerlegt dit krachtig en bevestigt de blijvende waarde van politiek theater. De combinatie van morele passie, een sterk verhaal, sfeervolle muziek, zelfbewuste humor en een actuele campagne zorgt voor een boeiende avond die respect afdwingt en verdient.

United We Stand is tot en met 14 november 2015 te zien in het CLF Cafe.