ELEŞTİRİ: For Services Rendered, Minerva Theatre ✭✭✭✭✭

Stella Gonet, Mrs Ardsley rolünde. Fotoğraf: Richard Hubert Smith For Services Rendered

Minerva Tiyatrosu

15 Ağustos 2015

5 Yıldız

Bugünlerde West End'de bir W. Somerset Maugham oyunu görmek pek nadir rastlanan bir durum; oysa Maugham'ın otuzdan fazla oyun yazdığını, bunların çoğunun West End'de sahnelendiğini ve hatta 1908'de bir ara aynı anda dört oyununun birden perde açtığını öğrenmek insanları şaşırtabiliyor. Kendisi hem üretken bir yazar hem de 20. yüzyılın en büyük İngiliz edebiyatçılarından biriydi.

Tıpkı Terrence Rattigan'ın eserleri gibi, Maugham'ın oyunları da geçtiğimiz yüzyılın son on yıllarında gözden düştü; Pinter, Beckett, Stoppard, Brecht ve Churchill gibi isimlere alışmış izleyiciler için bu eserlerin fazla "eski moda" olduğu düşünüldü. Bugünlerde nadiren sahneye taşınıyorlar ki bu herkes için, ama en çok da tiyatro sanatı için üzücü bir kayıp.

"Eski moda", günümüzde genellikle bir kusurmuş gibi, sanki öyle olmanın yanlış bir tarafı varmışçasına olumsuz bir anlamda kullanılıyor. Oysa tiyatro dilinde eski moda; yapıya, forma, olay örgüsü ile karakter arasındaki dengeye verilen önemi ifade eder. Dile, dekora ve ilk sahnelendiği dönemin ruhuna sadakati simgeler. Televizyon öncesi dönemin dram anlayışını çağrıştırır; yani seyircinin sadece izlemeye, dinlemeye ve kendisini bambaşka bir dünyaya bırakmaya hazır olduğu o zamanları. Seyircinin, metni anlamlandırmak yerine sadece görsel şölen, şok dalgaları veya görkemle yetinmediği, önünde cereyan eden hikâye üzerine kafa yormaya gönüllü olduğu bir dönemi.

Tiyatro televizyon değildir, sinema da değildir. Sinematik ve büyük ölçekli tiyatro mümkün ve arzu edilir olsa da, sunulan tek seçenek bu olmamalıdır. Küçük ölçekli, yoğun duygulu ve derinden sarsan dramatik eserler de görkemli yapımlar kadar önemlidir. Asıl mesele, metnin modern izleyici için aydınlatılması ve tiyatronun sürekli ve sonsuz bir çeşitlilik alanı olmasıdır. Bu tür değerler, tanıdık bir metni alışılmadık şekillerde sunmak gibi şok taktiklerinden çok daha mühimdir (tabii bu sunum oyunun tiyatral gücüne veya metnin derinliğine bir şey katmıyorsa).

Howard Davies'in Chichester’daki Minerva Tiyatrosu’nda sergilenen Maugham imzalı For Services Rendered yorumu, nitelikli ve eski moda tiyatronun kusursuz bir örneği. Bu; Birinci Dünya Savaşı siperlerinden dönen ve kaderlerine terk edilen askerlerin hazin durumu karşısında Maugham’ın duyduğu bariz öfkeyle kaleme aldığı ciddi bir oyunun, titizlikle düşünülmüş ve estetik bir sahnelemesi.

Davies her şeyi tam olarak dönemin ruhuna uygun kurgulamış. Bir istisna dışında tüm oyuncular adeta o eski zamanlardan kopup gelmiş gibiler; oyunculuklarda modernliğin izine rastlanmıyor. Dönemin bu denli içtenlikle kucaklanması, karakterlerin inançlarını ve tuhaflıklarını tamamen inandırıcı kılıyor; sonuç olarak izleyici çok geçmeden bu uzak dünyanın içinde kaybolup kendini ona kaptırıyor.

Matilda Ziegler (Gwen Cedar) ve Joseph Kloska (Sydney Ardsley). Fotoğraf: Richard Hubert Smith

Bu inandırıcılık biraz da aksanlar, duruşlar ve Maugham’ın kelimelerine can verme biçimiyle ilgili. Neredeyse her cümlede bir kırılganlık, bir ciddiyet ve Downton Abbey'nin sadece ima edip asla derinlemesine inmediği o orta sınıf dünyasına sizi sımsıkı bağlayan asil bir sofistike hava var.

Elbette Davies, her şeyi sağlam bir zaman kapsülü moduna sokarak ve Maugham’ın oyunun yazıldığı dönemde bekleyebileceği tarz ve sunuma sadık kalarak, eserin gücünü günümüz izleyicisi için çok daha etkileyici kıldığının farkında.

Dramın temelindeki gerilimler bugün de o zaman olduğu kadar güncel: sadakatsizlik, çalışan kadına yönelik ataerkil küçümseme, dostluk ile iş dünyası arasındaki karşıtlık, cinsellik ile aşkın çatışması, ebeveyn fedakârlığı ile ilgisizliği, bekar kalmanın yarattığı çaresizlik, zengin ve yoksul uçurumu ve devletlerin, ülkeleri adına savaşa gidenlere gösterdiği bitmek bilmeyen vefasızlık.