ELEŞTİRİ: Joking Apart, Windsor Kraliyet Tiyatrosu ✭✭✭✭

Şaka Bir Yana (Joking Apart) - Theatre Royal Windsor. Fotoğraf: John Walmsley Şaka Bir Yana

Theatre Royal, Windsor

23 Haziran 2015

4 Yıldız

‘Bir insanın trajedisi genellikle başarısız olması değil, neredeyse kazanacak olmasıdır.’

*

Windsor Kalesi'nin surlarının hemen dibinde, krem, altın ve pelüş dokuların zarafetiyle büyüleyen o güzel Edward dönemi mimarisi Theatre Royal yer alıyor. Tiyatro, şu sıralar kolektif repertuvar tiyatrosu ruhunu kısa bir süreliğine de olsa yiğitçe yeniden canlandıran, yüksek kaliteli oyunlardan oluşan bir seriye ev sahipliği yapıyor. Bu kısa sezonun en sevindirici parçalarından biri, Alan Ayckbourn’un Şaka Bir Yana (Joking Apart) adlı eserinin yeniden sahnelenmesi. Oyun, 70'lerin sonundaki başarısız Londra prömiyerinden bu yana nispeten az sahnelenmiş bir yapım.

Bu, Ayckbourn’un kıskançlık ve hasetin yıkıcı, aşındırıcı etkisine odaklanan daha karanlık komedilerinden biri. Her şeyin merkezinde iyiliğin, yeteneğin, yakışıklılığın, mesleki başarının, cana yakınlığın ve toplum ruhunun vücut bulmuş hali olan Richard (Chris Casey) ve Anthea (Stephanie Willson) çifti var. Etraflarında ise, Richard ve Anthea ışıl ışıl değişmeden kalırken, ilişkileri giderek işlevsizleşen ve mutsuzlaşan arkadaşları dönüp duruyor. İki perde ve dört sahneden oluşan oyunun aksiyonu, Richard ve Anthea’nın evinin arka bahçesinde geçiyor ve kış ile yaz mevsimleri arasında gidip gelerek tam on iki yıla yayılıyor.

Ayckbourn’un program kitapçığında belirttiği gibi, katıksız bir iyiliği dramatik açıdan ilginç kılmak her zaman zor olmuştur. Milton’ın Tanrısı, Şeytan’ın acı dolu ve çok katmanlı karakterizasyonu karşısında ne kadar sıkıcıysa, güzel ve başarılı insanların mutlu evliliklerinden sürükleyici bir oyun çıkarmak da o kadar zordur. Yazarın bu soruna çözümü, odak noktasını Richard ve Anthea’nın kendilerine değil, arkadaşlarının eylemlerine, tepkilerine ve biriken kırgınlıklarına çevirmek olmuş. Böylece oyunun duygusal odağı şaşırtıcı bir şekilde komşulara kayıyor: yerel rahip Hugh (Anton Tweedale) ve eşi Louise (Natalie Douglas), iş ortağı Sven (Alec Fellows-Bennett) ve eşi Olive (Lou Lou Mason) ve Anthea’nın eski arkadaşı Brian (Gary Roe) ve onun hepsi Grace K. Miller tarafından canlandırılan birbirinin kopyası kız arkadaşları. Orta sınıf sosyal ritüelleri aracılığıyla karakterlerin geçmişleri ve bugünkü takıntıları hakkında bilgi toplarken, duygusal akıntılar güçleniyor ve karakterler arasındaki gerilim, aynı anda hem son derece komik hem de dokunaklı olan yüzleşmelere dönüşene kadar artıyor.

Ayckbourn oyunlarında zamanlama ve tempo hayati önem taşır. Her şey yerli yerinde olduğunda oyun enfes bir saat mekanizması gibi işler; aksi takdirde sonuçsuz ve manasız görünme riski taşır. Repertuvardaki baş döndürücü başarı ile hantal bir başarısızlık arasındaki çizgi tehlikeli derecede incedir. Akşamın ilk yarısında, bu çizginin yanlış tarafına düşeceğimizden endişelendim ve her zaman düşündüğüm gibi, Basın Gecelerinin oyun iyice rayına oturduktan sonra yapılmasının daha iyi olacağını geçirdim içimden. Başlangıçta tempo çok yavaştı ve ekip repliklerde biraz fazla rahattı. Arada, Ayckbourn karakterlerini andıran iki izleyici arasındaki şu diyalogdan anladığım kadarıyla, bu konuda yalnız değildim:

Koca: ‘Bir saattir buradayız tatlım ve hiçbir şey olmadı!’

Karı: ‘Onun oyunlarında birileri sarhoş olana kadar zaten hiçbir şey olmaz!’

Bu tespitin doğru olduğu ortaya çıktı – Ayckbourn’da sıkça rastlandığı üzere, ikinci yarıda dilleri çözen ve yılların birikmiş hıncının sarsıcı bir şekilde taşmasını sağlayan alkoldür. Ancak bu noktada tempo mükemmele ulaştı ve oyun, incelememin başında alıntıladığım o cümlenin hakikatini tüm çıplaklığıyla sergileyen bir güce ve yoğunluğa büründü. Gençlikten orta yaşa geçişin o basit yüzeyinin altında, mesleki ve kişisel başarısızlıkların aslında