ELEŞTİRİ: Sezuan'ın İyi İnsanı, Barbican Centre Londra ✭✭✭✭

Mark Ludmon, Yury Butusov'un Londra Barbican Theatre'da sahnelediği Brecht klasiği Sezuan'ın İyi İnsanı'nı inceliyor

Sezuan'ın İyi İnsanı'nda Alexander Arsentiev ve Alexandra. Fotoğraf: Alex Yocu Sezuan'ın İyi İnsanı

Barbican Theatre, Londra

Dört yıldız

Rus yönetmen Yury Butusov; Shakespeare'in III. Richard ve Hamlet'inden Çehov'un Martı'sına kadar klasik oyunları görsel açıdan büyüleyici ve yaratıcı bir biçimde yeniden yorumlamasıyla ün kazandı. Yönetmenin son yapımı, 2013'te Moskova Puşkin Drama Tiyatrosu'nda perde açtıktan sonra (altyazılı olarak) Londra'daki Barbican Theatre'a konuk olan Bertolt Brecht imzalı Sezuan'ın İyi İnsanı'na taze bir enerji ve yeni fikirler aşılıyor. Oyunun 1948 prodüksiyonundaki Paul Dessau imzalı müziklerini kullanan Butusov; müziği, çarpıcı imgeleri ve fiziksel performansa dayalı yaklaşımıyla birleştirerek Brecht'in bu ünlü meselini tutkulu ve güçlü bir anlatımla yeniden hayat veriyor.

Sezuan'ın İyi İnsanı'nda Alexander Arsentiev ve Anastasia Lebedeva. Fotoğraf: Alex Yocu

Butusov röportajlarında, başrolde izlediğimiz ödüllü Rus oyuncu Alexandra Ursulyak ile tanıştıktan sonra bu klasiği sahneleme kararı aldığını belirtiyor. Londra turnesinde, tanrılar tarafından küçük bir servetle kutsandıktan sonra çevresindekilere iyilik yapmaya çalışan hayat kadını Shen Te karakterine muazzam bir fiziksellik kazandırıyor Ursulyak. Ancak, çıkarcı kapitalist toplumda tek başına iyiliğin hayatta kalmaya yetmediğini fark edince, kalbinin sesini dinlemeden sert kararlar alabilen gaddar ve duygusuz erkek kuzeni Shui Ta kılığına bürünüyor. Shen Te olarak karşımızda; dağılmış makyajı, topuklu ayakkabıları, yırtık çorapları ve siyah PVC yağmurluğuyla sendeleyen, saygı duyulası ama zavallı bir figür var; ancak şık giyimi, gangster şapkası ve takma bıyığıyla alter egosu Shui Ta'ya büründüğünde tamamen başka birine dönüşüyor. Açlık ve yoksulluğun kol gezdiği bu dünyada, iyinin ancak kötüyle yan yana var olabileceği ve bu ikisinin asla uzlaşamayacağı açıkça görülüyor. Butusov bu ikiliği, yinelenen ikiz projeksiyonlarıyla vurguluyor; hatta zaman zaman hem Shen Te hem de Shui Ta'yı aynı anda sahnede buluşturarak sarsıcı bir "Doppelgänger" etkisi yaratıyor.

Alexander Matrosov, Shen Te'nin tek dostu olan su satıcısı Wang rolünde etkileyici bir performans sergiliyor. Wang'ın tanrılarla iletişim kurma yeteneği, karakterin Down sendromlu bir adam olarak tasvir edilmesiyle açıklanmış; bu durum, sendromu doğaüstü yeteneklerle ilişkilendiren eski mitlere yapılan biraz tartışmalı bir atıf. Anastasia Lebedeva tarafından canlandırılan ve tek bir bitkin figür olarak sunulan "yüce" tanrılar ise burada sadece "çaresiz" değil, aynı zamanda yaralı ve çoğu zaman cansızlar. Brecht, tiyatrosunun adaletsizliklere karşı direnebilmeyi ve değişimin mümkün olduğunu vurgulamasını isterken; bu prodüksiyon, Brecht'in şarkılarından birinde denildiği gibi adil bir toplumun ancak "Hiçbir Zaman Günü"nde geleceğini savunan daha kinik bir vizyon sunuyor.

Sezuan'ın İyi İnsanı'nda Alexandra Ursuliak

Oyun aslen Çin'in Sezuan eyaletindeki büyük bir şehirde geçse de Brecht, buranın "insanın insan tarafından sömürüldüğü tüm yerleri" temsil ettiğini savunarak modern yönetmenlere Doğu Asyalı oyuncu kullanmama konusunda bir açık kapı bırakmıştı. Benzer bir gerekçe, iki yıl önce The Print Room'da sahnelenen ve mitolojik antik Çin'de geçen Howard Barker'ın In the Depths of Dead Love oyunundaki Asyalı oyuncu eksikliğini eleştirenleri tatmin etmemişti. Barbican'ın geniş sahnesini sonuna kadar kullanan tasarımcı Alexander Shishkin; Çin atmosferinden ziyade, ışık tasarımcısı Alexander Sivaev'in yarattığı puslu hava ile güneşin hiç doğmadığı kasvetli bir alacakaranlık dünyasını andıran, yapraksız ağaçlardan oluşan yalın bir dekor yaratmış.

Sezuan'ın İyi İnsanı'nda Alexandra Ursuliak. Fotoğraf: Viktoria Lebedeva

Oyuncuların, Butusov'un "davranışsal plastisite" olarak adlandırdığı bir yöntemle neredeyse sürekli hareket halinde olduğu bu yapımda sükunete pek yer yok. Bu yüksek enerjiye; müzik direktörü Igor Gorsky yönetimindeki canlı orkestranın cazdan blues'a ve klasiğe uzanan geniş bir yelpazedeki müzikleri eşlik ediyor. Brecht ve Dessau'nun şarkıları, şiirselliğine saygıdan ötürü çoğunlukla Almanca seslendirilmeye devam ediyor; ancak yapıma şaşırtıcı bir şekilde, Japonya'da geçen Merry Christmas Mr Lawrence filminden Ryuichi Sakamoto'nun o duygusal melodisi de dahil olmak üzere pek çok ekleme yapılmış. Müzikal eşlik, Birleşik Krallık'ta nadiren sahnelenen bu klasiğin ustalıkla yeniden yorumlanışına duygusal bir güç katıyor; Brecht'in kasten teatral tarzına sadık kalırken, kattığı görsel zarafetle heyecanı ve güzelliği doruğa çıkarıyor.