RECENSIE: Road, Royal Court Theatre ✭✭✭✭

Het ensemble van Road. Foto: Johan Persson

Road

The Royal Court

28 juli 2017

4 Sterren

Boek Nu Er zijn twee dingen die je doen beseffen hoe snel de tijd gaat: kinderen en theater. Beiden kunnen je een dagje ouder laten voelen. Ik zag de oorspronkelijke reizende productie van Road, waarnaar nu wordt teruggeblikt met een nieuwe enscenering in het Royal Court ter ere van het 30-jarig jubileum. Het was destijds een promenade-voorstelling; ik wist niet dat theater zo kon zijn, het was een openbaring. Ian Dury speelde de verteller Scullery; hij schudde mijn hand en zong voor een van mijn vrienden tijdens de pauze. Jane Horrocks en de rest van de cast bewogen zich tussen ons door, en een wat ouder publiekslid nam plaats in de fauteuil op het toneel — de acteurs speelden gewoon om haar heen. Onvergetelijk voor mij, destijds nog student.

Faye Marsay en Liz White in Road. Foto: Johan Persson

Regisseur John Tiffany stapt in deze enscenering af van de promenade-vorm. Het decor steekt diep de zaal in en onthult een soort glazen lift waarin enkele monologen en kleinere scènes zich afspelen. We worden meegenomen door een avond in een straat in Noord-Engeland. De tijd heeft aan een deel van het materiaal geknaagd en sommige vertolkingen balanceren op het randje van karikatuur. Lem Sissay oogt als Scullery als een stereotype van de 'Northern comic', en naar mijn gevoel had hij nog meer contact met het publiek mogen maken. Desalniettemin is dit een uitstekend ensemble met vele hoogtepunten. Denk aan de prachtige June Watson als Molly, die zich klaarmaakt voor een avondje in de kroeg, de indringende Liz White als de mishandelde echtgenote Valerie, en Mark Hadfields ontroerende Jerry, die hunkert naar een verleden dat hij door een roze bril bekijkt. Het absolute hoogtepunt is een hilarische en aangrijpende scène met een sublieme Michelle Fairley als Helen. Ze probeert wanhopig een strontzarate soldaat te verleiden — ze probeert hem zelfs te paaien met frietjes "op een bord" — om zich vervolgens te realiseren hoe jong en gebroken hij eigenlijk is.

Mike Noble en Michelle Fairley in Road. Foto: Johan Persson

Sinds de eerste opvoering van het stuk is er een hele golf aan 'working class' schrijvers en kunst opgestaan die de invloed van Cartwright verraden, waaronder Lee Hall (er is een knipoog naar Billy Elliot wanneer Scullery een ballet uitvoert met een winkelwagentje), Shameless, Gary Owen en talloze Channel 4-documentaires over mensen in de bijstand. Ik vroeg me af of de tekst niet volledig geactualiseerd had moeten worden, maar het blijft nu verankerd in de grauwe sfeer van de jaren '80. Door de monologen en scènes in de glazen kooi te plaatsen, lijken ze wel museumstukken, wat het gedateerde gevoel eerder versterkt dan wegneemt.

Maar er was één ding dat ik was vergeten. Het was er altijd al, ik was het alleen even kwijt: de genialiteit van Cartwright als schrijver. Zijn script reikte door de jaren heen en gaf me een figuurlijke draai om de oren; een lofzang op de arbeidersklasse en een vuist tegen armoede. De slotscène, waarin vier jongeren een uniek ritueel uitvoeren, is krachtig en ontroerend. Eddie, Brink, Carol en Louise (Mike Noble, Dan Parr, Liz White en Faye Marsay — allen uitmuntend) worden dronken op de klanken van Try A Little Tenderness van Otis Redding en schreeuwen vervolgens hun frustraties eruit; een loutering van hun wanhoop. Het is een van de meest briljante scènes uit de Britse theatergeschiedenis, en de climax, waarin ze keer op keer „Somehow a somehow a somehow- might escape” schreeuwen, snijdt door de ziel. Alleen voegt Tiffany hier een totaal overbodige Tai Chi-choreografie toe met de hele cast, wat de kracht van de tekst ondermijnt en de klap verzacht. Het stuk moet voor zichzelf spreken, en hier zitten de regie en de beweging de tekst te vaak in de weg. Maar mocht je het stuk nog niet kennen: ga Cartwrights meesterwerk zien, en sluit je bij mij aan in de hoop op een vervolg.

ROAD TICKETS