ĐÁNH GIÁ: Oh What A Lovely War!, Nhà hát Richmond (Lưu diễn) ✭✭✭✭

Phát hành lúc

13 tháng 2, 2015

Bởi

Stephen Collins

Chia sẻ

Wendi Peters và dàn diễn viên trong tác phẩm Oh What A Lovely War. Ảnh: Alastair Muir Oh, What A Lovely War

Nhà hát Richmond, trong khuôn khổ chuyến lưu diễn tại Anh

Ngày 12 tháng 2 năm 2015

4 Sao

Đang là mùa săn gà rừng. Một nơi nào đó xanh tươi, xa hoa và thuộc sở hữu tư nhân tại Scotland vào khoảng giữa Thế chiến thứ nhất. Một nhóm doanh nhân từ khắp nơi trên thế giới đã tụ họp để vui chơi. Một người Đức, một người Pháp, một người Mỹ, một người Thụy Sĩ và gia chủ người Anh. Người quản trò người Scotland túc trực để đảm bảo mọi sở thích đều được đáp ứng. Họ đều là những tay buôn vũ khí hoặc chủ ngân hàng. Những kẻ đã kiếm tiền, rất nhiều tiền, từ cuộc chiến đang tiếp diễn.

Họ khoe khoang về những món hàng đang được vận chuyển khắp thế giới, len lỏi qua hoặc vượt qua các tuyến phòng thủ của kẻ thù. Họ trầm trồ bàn tán về những loại vũ khí mới, lựu đạn tẩm axit, khí độc mà họ đang phát triển và mua bán. Họ cười hả hê về số tiền họ kiếm được và sẽ tiếp tục kiếm được, đồng thời bày tỏ sự phẫn nộ trước những lời bàn tán về Hòa bình - họ muốn cuộc chiến cứ thế kéo dài mãi, giống như một vở nhạc kịch West End ăn khách. Vị chủ ngân hàng Thụy Sĩ liên tục khẳng định sự trung lập của mình. Người đàn ông Scotland đảm bảo lũ gà rừng được thả ra để phục vụ thú vui bắn giết của họ, nhưng không ngần ngại nhắc nhở ông chủ rằng sáu người con trai của mình đang ở tiền tuyến. Nhưng đối với những kẻ cầm súng, con trai ông, cũng giống như tất cả quân nhân ở mọi chiến tuyến, cũng chỉ như lũ gà rừng kia: những con mồi bị bắn hạ vì lợi ích cá nhân của chúng.

Đó là một cảnh quay đầy ám ảnh và bất an; tàn bạo bởi sự trung thực và cách diễn giải thực tế. Đây là một trong số nhiều phân đoạn mạnh mẽ và được trình diễn xuất sắc trong bản dựng lại của Terry Johnson cho vở Oh What A Lovely War, ban đầu được sản xuất bởi Theatre Royal Stratford East để kỷ niệm 50 năm ngày ra mắt bản gốc của đoàn.

Oh What A Lovely War là một tác phẩm giải trí âm nhạc mang tính tập thể; được tạo ra bởi Theatre Workshop mang tính đột phá của Joan Littlewood, Charles Chilton, Gerry Raffles và các thành viên của đoàn kịch gốc. Vào thời đó, hẳn nó đã mang tính đối lập và gây kinh ngạc. Những phẩm chất tiên phong của nó đã phai mờ theo thời gian, và những ranh giới mới mà nó phá vỡ cách đây 50 năm đã liên tục được khai thác lại, trở thành chủ đề của vô số tác phẩm nghệ thuật đặt câu hỏi về ý nghĩa, lý do và hậu quả của chiến tranh. Black Adder Goes Forth chỉ là một ví dụ.

Tuy nhiên, tác phẩm vẫn mang tính thời đại và ở một khía cạnh nào đó, hiện nay nó còn có sức mạnh hơn bao giờ hết. Đó là sự kết hợp của các tiểu phẩm, câu đùa, các bài hát phòng trà music hall, các cảnh kịch tính và các khúc quân hành, tạo nên một sự bùng nổ của những sự thật nhức nhối xen lẫn niềm hoài cổ mờ ảo. Gắn liền với sự hoài cổ đó, cùng một loại cảm xúc tự hào tiềm ẩn trong khán giả, là những khái niệm về Đế chế, niềm tự hào dân tộc và sự hy sinh quên mình. Thời gian đã khiến chúng gắn kết chặt chẽ không thể tách rời.

Sự kiện đặc biệt này dẫn đến những câu hỏi hóc búa cho khán giả: Bạn có tự nguyện đăng ký đi lính không? Bạn có phải là người theo chủ nghĩa Hòa bình không? Bạn nghĩ gì về Chế độ quân dịch? Nếu một Luật Nghĩa vụ quân sự mới được thông qua, liệu có ai tuân theo không? Các sĩ quan trong Lực lượng Vũ trang hiện nay có trình độ gì? Các nhà lãnh đạo hiện đại có coi những người lính bộ binh chỉ như những con tốt thí? Cái chết ở tiền tuyến có bi kịch hơn hay kém bi kịch hơn cái chết vì từ chối cầm súng chống lại đồng loại, bất kể lý do là gì? Xã hội hiện đại có còn quan tâm đến "nước Anh" và đó có phải là điều đáng để chiến đấu không? Liệu sẽ có một "cuộc chiến để kết thúc mọi cuộc chiến" không? Liệu người ta có còn trục lợi từ việc sản xuất vũ khí không?

Những vấn đề này càng trở nên rõ rệt hơn khi buổi biểu diễn tiếp tục. Khi hết bài hát quen thuộc này đến bài hát quen thuộc khác được trình bày một cách lôi cuốn, khi khán giả bắt đầu hòa giọng, vỗ tay, nhịp chân - hay nói cách khác là bị cuốn theo - cảm giác khó chịu dần bừng tỉnh và lan rộng như bệnh sởi. Nó có vẻ như là một trò vui nhộn, nhưng bên dưới là một sự kinh hoàng thô kệch, đầy ám ảnh nhưng không thể phủ nhận là rất xác đáng.

Bản dựng của Johnson phô diễn thông điệp của mình một cách rõ rệt. Thiết kế sân khấu đa phương tiện thông minh của Les Brotherson đã hỗ trợ đắc lực. Những hình ảnh thực tế được trình chiếu lên màn hình, đối lập thực tế nghiệt ngã với những màn tung hứng của đoàn xiếc Pierrot. Chạy dọc phía trên sân khấu, một dải bảng điện tử lớn hiển thị những con số đau lòng về số người thiệt mạng và bị thương – những thông tin vô cùng thức tỉnh. Được đặt trong bối cảnh với những hình ảnh và sự thật này, những màn biểu diễn của dàn diễn viên đại diện cho sự tuyên truyền chiến tranh hiệu quả nhất: một lớp vỏ bọc hào nhoáng của lòng dũng cảm, niềm tự hào dân tộc và tinh thần hài hước che đậy thực tế tàn khốc không tô vẽ.

Bản thân chiến tranh, cùng những chính trị gia và thương gia trục lợi từ nó, dù là cá nhân hay danh nghĩa, đặc biệt là bằng cái giá của mạng người, mới là những kẻ phản diện thực sự ở đây. Một cách xác đáng. Vở kịch tập trung đảm bảo rằng những con người tham gia vào trận chiến không bị khắc họa như những kẻ xấu. Có một cảnh quay thông minh khi hai người phụ nữ Anh đang thảo luận về diễn biến cuộc chiến và ngay sau đó là hai người phụ nữ Đức cũng đang thảo luận về những vấn đề tương tự. Cùng một cuộc chiến, khác chiến tuyến, nhưng nỗi lo toan thì như nhau.

Sự công bằng trong việc nhìn nhận cái giá của mỗi cá nhân trong chiến tranh được nhấn mạnh trong nhiều khoảnh khắc đắt giá nhất của vở kịch. Một cảnh tượng đáng nhớ mô tả những người lính Pháp cố gắng từ chối tuân lệnh vì họ biết mình sẽ chẳng khác gì bầy cừu bị đưa vào lò sát sinh nếu làm vậy. Những tiếng kêu “be be” đầy thách thức của họ vừa buồn cười vừa bi tráng đến đau lòng.

Một cảnh khác cho thấy một nhóm lính Ireland, khi nhận ra mình đang ở sai vị trí, đã nhận được lệnh quay trở lại nơi họ đã xuất phát – nhưng họ biết làm vậy chắc chắn sẽ chết. Đứng trước nỗi sợ bị tòa án quân sự tử hình vì không tuân theo một mệnh lệnh ngu xuẩn hoặc khả năng bị lính bắn tỉa tiêu diệt, họ phải đưa ra một lựa chọn bất khả thi. Đó là những chất liệu đầy sức nặng và gây suy ngẫm.

Tác phẩm cũng đề cập đến đêm Giáng sinh đầu tiên tại tiền tuyến, khi quân lính Anh lần đầu nghe thấy giai điệu Silent Night (Đêm thánh vô cùng) vang lên từ phía bên kia hào chiến, và một lệnh ngừng bắn được thiết lập trong khoảng một ngày, nơi tiếng súng ngừng hẳn và những người lính từ hai phía đối lập trao nhau những món quà và lời chúc. Cách xử lý khoảnh khắc lịch sử đầy xúc động đó rất tinh tế và gần như kỳ ảo – giữa cuộc chiến chết chóc, tình người vẫn tỏa sáng. Chỉ trong một phân cảnh ngắn ngủi, đẹp đẽ, bản dựng này đã đạt được điều mà phiên bản kéo dài hơn 2 giờ gần đây của RSC (The Christmas Truce) đã không làm tới được.

Nhưng không phải tất cả đều nặng nề. Có rất nhiều tiếng cười xuyên suốt và một số màn trình diễn hát múa thực sự thú vị. Biên đạo của Lynne Page vừa nhanh nhẹn vừa vui tươi, dàn diễn viên thực hiện nó một cách gọn gàng và đầy hào hứng. Các khía cạnh âm nhạc của vở diễn nằm trong tay những người rất đáng tin cậy – Mike Dixon và Peter White – phần đệm nhạc rất vui tươi và phù hợp.

Dàn diễn viên xuất sắc đã lột tả trọn vẹn chất liệu kịch bản và có thể chuyển biến nhanh chóng từ những khoảnh khắc trang nghiêm khắc nghiệt sang những phân đoạn nhẹ nhàng hơn. Mọi thành viên đều làm tốt những gì được yêu cầu, và thậm chí còn hơn thế nữa. Đây là một đoàn kịch đỉnh cao đang thực hiện một công việc hạng nhất.

Tất yếu sẽ có một số cái tên nổi bật: Marcus Ellard, Wendi Peters, Matthew Malthouse, Christopher Villiers, Emma Crossley, Richard Glaves và Mark Prendergast; tất cả đều tỏa sáng trong những khoảnh khắc khác nhau vì những lý do khác nhau.

Một số phân đoạn kêu gọi khán giả tham gia, theo phong cách Music Hall ngày xưa với đèn khán phòng được bật sáng, có vẻ hơi gượng ép, không thực sự hiệu quả và làm giảm đi đôi chút sự mượt mà của các cảnh đã được tập luyện kỹ lưỡng. Màn giao lưu "làm nóng" trước giờ diễn có vẻ phản tác dụng. Dù điều này khá phiền toái, nhưng nó không làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự thích thú và ý nghĩa của vở kịch.

Oh What A Lovely War vẫn là một tác phẩm sân khấu đáng chú ý. Thật ngạc nhiên, thời gian và những thay đổi của thế giới không làm mất đi tính thời sự hay sức công phá của nó. Một dàn diễn viên tuyệt vời và một bản dựng chỉn chu tạo nên một khoảng thời gian rất đáng giá tại nhà hát, tràn ngập niềm vui và cả sự chiêm nghiệm.